Κυριακή, 12 Οκτωβρίου 2008

Περί αξιών και κριτικής


Όταν μια αξία χάνει το συγκεκριμένο περιεχόμενο της, τι μένει; Μόνο ένα κενό κέλυφος, μια κατηγορική προσταγή χωρίς ανταπόκριση, που όμως απαιτεί με ακόμη μεγαλύτερη βιαιότητα να την αναγνωρίσουμε και να την υπακούσουμε. Όσο λιγότερο το άτομο γνωρίζει τι θέλει, τόσο πιο παράφορα το επιθυμεί.

Μ. Κούντερα

Όλοι έχουμε την μικρή ή μεγάλη μας ιστορία κι αυτή αρχίζει να λογιάζεται από τη στιγμή που ξεκινά η ιστορία των ευθυνών μας. Είναι η ίδια η ιστορία της συνείδησης μας, από τότε που αρχίσαμε να κατανοούμε την μοναδικότητα των χαρακτηριστικών μας (και απαλλοτριώνουμε τη ζωή μας ή ενώ θα μπορούσαμε να απαλλοτριώσουμε τη ζωή μας ίσως δεν το κάναμε ή το κάναμε λειψά). Μία -και η πιο δύσκολη από τις δύσκολες- επιλογή στην ιστορία μας ήταν να συναντηθούμε. Από τότε που συναντηθήκαμε οι προσωπικές μας ιστορίες άρχισαν να μπαίνουν η μια μέσα στην άλλη, αρχίσαμε να φτιάχνουμε μια κοινή ιστορία για την απαλλοτρίωση της κοινωνικής ζωής στην προοπτική της προσωπικής και κοινωνικής ελευθερίας.

Συναντηθήκαμε σε ένα κομβικό σημείο. Στο διάφανο σημείο όπου διαυγάζονται οι πράξεις με τα κοινωνικά προτάγματα, οι στάσεις με τα σχέδια, το παρόν με το παρελθόν και το μέλλον. Σ’ αυτό το κομβικό σημείο δοκιμάζονται τα όρια της μοιρολατρικής αστικής θνητότητας, μπερδεύεται ο χρόνος μέσα στον Χρόνο, το μηδέν του κανονιστικού μέτρου καθαιρείται από την γραμμική φιλοσοφία των ιδεολογικών πρόσημων και μετατρέπεται σε μια αναφορά για το κυκλικό Όλον, όπου καταργείται η ισχύς των κυρίαρχων δεδομένων. Η διαδικασία είναι για όλους μας δύσκολη: «Τον Λ. δεν τον είχε φοβίσει ως το τέλος κανένας κίνδυνος. Ένα φόβο μόνο δεν μπόρεσε να ξεπεράσει: το φόβο να εκτεθεί δημόσια», λεει ο ποιητής και έχει δίκιο. Ερχόμαστε από έναν ολόκληρο πολιτισμό από τον οποίο δεν μπορούμε να αυτονομηθούμε, παλινδρομούμε καθημερινά στους ατέλειωτους λαβυρίνθους του και ορίζουμε τα ελεύθερα ραντεβού μας σ’ ένα λυτρωτικό και συνάμα επώδυνο εργαστήρι. Σ’ αυτό το σημείο συνάντησης, σε μια κουκίδα στους λαβύρινθους, επεξεργαζόμαστε με ραδιουργία την ανατροπή του αστικού πολιτισμού, αλλά και με διαφάνεια την ακύρωση της ραδιουργίας του αστικού πολιτισμού μέσα μας. Οι αναφορές στην διαφάνεια δεν σημαίνουν ένα ξεκάρφωμα των προσωπικών μυστικών, που είναι το «άρωμα της ζωής», δεν σημαίνουν την κατάργηση της ασυλίας του προσωπικού συνειδητά ανεπικοινώνητου από μια εκβιαστική συλλογική έκθεση. Διαφάνεια δεν σημαίνει και συλλογική εξομολόγηση. Μια επισήμανση: ασυλία έχουν τα μυστικά που αν μαθευτούν δεν αλλοιώνουν την εικόνα που κάποιος επιμελείται προς τα «έξω». Ασυλία έχουν τα μυστικά που δεν επικυρώνουν την ύπαρξη μιας διπλής ζωής. Αν ενδιαφέρουν κάποιον οι τρόποι που ένας άλλος σύντροφος καθημερινά μυείται με το σώμα και το πνεύμα του στην εκπλήρωση των επιθυμιών του, πέρα από αστικές ηθικές και ιδεολογικές κυριαρχικές αγκυλώσεις, μπορούν να τον ενδιαφέρουν μονάχα στην προοπτική της ανταλλαγής εμπειριών και στα πλαίσια μιας διαπροσωπικής σχέσης.

Ποια είναι όμως τα όρια αυτής της αυτογνωστικής μύησης μέσα στο πεδίο των «συμφωνημένων κοινών αξιών»; Και ποιος μπορεί αυτόκλητα να αναγορευτεί σαν αδέκαστος φορέας και ρυθμιστής αυτών των αξιών; Κι εδώ εμφανίζεται η ανάγκη να επανεξεταστεί η κίνηση μας για την συνάντηση των μικρών ή μεγάλων ιστοριών μας. Όσο μας έφερε κοντά η συνείδηση των αξιών της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης, άλλο τόσο κοντά μας έφερε και η λύσσα μας να συγκρουστούμε με αυτούς που είναι φορείς της ακύρωσης τους. Αν σ’ αυτή μας την κίνηση υπολανθάνει η αγάπη κι ο σεβασμός στον Άνθρωπο, τότε πέρα από το διανθρώπινο μυστικό στην επιλογή των διαπροσωπικών σχέσεων, αυτά τα συναισθήματα πρέπει να «αποαστικοποιηθούν», να καθαιρεθούν από το βάθρο του αυτονόητου και να κατακτηθούν σώμα με σώμα, ψυχή την ψυχή, ώρα με την ώρα, μέρα τη μέρα. -Μπορεί να φαντάζει πολύ μηχανοποιημένη αυτή η προσέγγιση στο συναισθηματικό άβατο, αλλά δεν είναι παρά αναγκαία λεκτική επικοινωνιακή ενέργεια- . Οι αξίες είναι σαν την ίδια την ελευθερία. Εκτίμηση μου είναι ότι δεν συμφωνούμε μ’ αυτούς που αντιλαμβάνονται τις αξίες σαν ιδεατούς νόμους που υπάρχουν στο ανθρώπινο πνεύμα και ισχύουν γενικά κι απόλυτα. Ούτε με τον Νίτσε που -ετεροκατευθυνόμενος- αντικατέστησε τις ηθικές αξίες του χριστιανισμού με την αξία της δύναμης. Ούτε με τους μηδενιστές που αρνούνται κάθε αξία. Είμαστε πιο κοντά στον Σαρτρ που υποστήριξε ότι τις αξίες τις δημιουργεί ο άνθρωπος με τη δράση του, ότι δεν υπάρχουν αξίες έξω από την ανθρώπινη φύση που εδρεύουν σε ένα μεταφυσικό χώρο ή καθιερώνονται από το θεό ή άλλες αυθεντίες. Είμαστε πιο κοντά στην άποψη του αξιολογικού σχετικισμού που θεωρεί ότι οι αξίες δεν είναι αμετάβλητες, ότι εξελίσσονται από εποχή σε εποχή, από λαό σε λαό και αλλάζουν μαζί με τις ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες. Εκτιμώ όμως ότι τίποτα από τα παραπάνω δεν μας εκφράζει επί της ουσίας όσον αφορά τις αξίες.

Γνωρίζουμε από την κλασσική διαλεκτική, ότι στον αγώνα του ανθρώπινου πνεύματος να κατακτήσει την ελευθερία του, απαραίτητη λογική προϋπόθεση ήταν η ίδια η συνείδηση της ελευθερίας. Η ίδια η διαδικασία συνειδητοποίησης της ελευθερίας διαμόρφωσε και το ιστορικό περιεχόμενο της σαν αξία. Όσο ιδεαλισμό εναποθέτουμε στην ελευθερία σαν προσωπική και κοινωνική αξία, άλλο τόσο ιδεαλισμό πρέπει να προϋποθέτουμε και στις υπόλοιπες αξίες (που στην ουσία απορρέουν από την ελευθερία). Θεωρούμε εν τέλει, ότι οι αξίες είναι αναμφισβήτητα σημεία αναφοράς πάνω στα οποία μπορεί να εγκαλείται κάθε ανθρώπινη πράξη, είναι ιστορικές κατακτήσεις του Διαφωτισμού με οικουμενικές αναφορές, που έχουν πια ανεπιστρεπτί προσδιορίσει μια ποιότητα κοινωνικής δικαιοσύνης και έχουν οριοθετήσει σε ενοχικά πλαίσια την ανθρώπινη αδικία. Η αυθεντική, ανιδιοτελής και «λυσσαλέα» αποδοχή αυτών των αξιών, που επιβλήθηκαν με τους αγώνες των αβράκωτων και των απόκληρων καταπιεσμένων στην ιστορική διαλεκτική, και που με κυριαρχικές αντιφάσεις αφομοιώθηκαν και εφαρμόζονται, είναι που μας έφερε κοντά.

Μοναδικός μας κριτής είναι η ίδια μας η ελεύθερη κίνηση να υπάρξουμε στο κάθε εργαστήρι της ελευθερίας και κανένας άλλος. Έχουμε διαπιστώσει ότι η κριτική που μας ασκούν οι άλλοι σ’ αυτό το πεδίο των συνειδητών μας επιλογών, σχεδόν καθολικά δεν είναι παρά πράγματα που θα λέγαμε κι εμείς για μας ή πράγματα που θα μπορούσαμε εμείς να πούμε στους άλλους ή στον εαυτό μας. Κανείς μας δεν είναι αλώβητος. Κανείς. Αμείλικτοι στη σύγκρουση με τους εχθρούς της ελευθερίας, αλλά και οδυνηρά δεκτικοί μέχρι την κατανόηση των συμπεριφορών στις γραμμές μας. Τα λάθη αλλάζουν πρόσωπα και ποιότητες, άλλες φορές είναι επίμονα λάθη των ίδιων προσώπων ή των ίδιων ποιοτήτων, άλλες φορές ανακυκλώνονται και ξεπερνιούνται αργά. Οι αξίες, οι γεννήτριες του επαναστατημένου συνειδητού ασφυκτιούν μέσα μας πολλές φορές για ένα διέξοδο, κι άλλες φορές εκρήγνυνται κατακτώντας με ευκολία τα πεδία που σε άλλες στιγμές είναι άβατα, άλλες φορές μας πλημμυρίζουν με γαλήνη και αυτοπεποίθηση. Έχουμε όμως εκτεθεί στην κοινή μας ιστορία. Αυτή η ιστορία δεν έχει ανάγκη ούτε από επικλήσεις ούτε από αγχωτικές επανεπιβεβαιώσεις. Έχει απλώς, στις πιο κρίσιμες στιγμές της, την ανάγκη από την έγκληση της πρωταρχικής ζωντανής ελεύθερης ανάσας της. Αρκεί απλώς να εγκαλέσει καθένας στην μνήμη του τι τον έφερε ανάμεσα στους άλλους. Κανείς κριτής, κανείς δέσμιος, μόνο υπεύθυνες επιλογές. Μόνο ελευθερία -κι όχι ασυδοσία- γεννάει ελευθερία.

Το πεδίο αναφοράς στο οποίο εξελίσσεται το επώδυνο διαπροσωπικό και συλλογικό μέρος, η επώδυνη έκθεση, δεν είναι παρά η διευθέτηση της ασυδοσίας, οι ευθύνες για πράξεις που ξεπερνούν, όχι μόνο τις αντίθετες προσωπικές καταθέσεις, αλλά και τα όρια της συλλογικής ανοχής. Σ’ αυτό το πεδίο είμαι σίγουρος ότι κανείς δεν νιώθει «άνετα». Ούτε φυσικά αυτός που εγκαλείται ως υπό του Λόγου (υπόλογος) Του, ούτε αυτοί που, δυστυχώς, εγκαλούνται να πάρουν θέση ή να «κρίνουν» αν προτιμάτε, είναι δυστυχείς (γιατί γνωρίζουν ότι οι ενοχές κρατάνε περισσότερο από τις ανοησίες), γιατί δεν χαίρονται τις απευχόμενες διαδικασίες τέτοιου είδους σε κανένα επίπεδο. Ούτε επί του προσωπικού. Είναι κάτι από τα τρία: ή οι μεγάλοι αμυνόμενοι ή ηλίθιοι εγωμανείς ή αμάσητοι διεστραμμένοι. Μεταξύ μας ρωτάμε ακόμα τι απ’ όλ’ αυτά; Όσον αφορά την συλλογική διαδικασία, μιας σχετικής με το θέμα, «παραγωγής» θέσης, η ιστορία, αλλά και η εμπειρία, έχει δείξει ότι οι συλλογικότητες μας γίνονται –όπως και τους αρμόζει- το πιο «σοφό μέτρο των αξιών». Αυτορυθμίζονται με βάση την ποικιλία των ατομικοτήτων και διευθετούν εν τέλει με άπειρη κατανόηση τα προβλήματα. Αποπνέουν όλο το σεβασμό που έχουν κατακτήσει –από τον προσωπικό αγώνα του καθένα να αντανακλάται και να πραγματώνεται καταρχάς μέσα στην κοινότητα τους, εδώ και τώρα, ένας πολιτισμός ελευθερίας- κι αυτή είναι η ανατρεπτική «ιερότητα» τους.

Η δικαιοσύνη επιβάλλεται, με ό,τι αυτό συνεπάγεται: είναι ένα «αναγκαίο κακό». Οι συλλογικότητες, που πραγματώνουν την ελευθερία, εγκλωβίζονται στην αναζήτηση της απαλοιφής του επιθέτου αναγκαίο. Ο εγκλωβισμός της δυναμικής τους, στο να εντοπίσουν την οποιαδήποτε συμπεριφορική εκτροπή με σημείο αναφοράς τις συντροφικές αξίες, πολλές φορές δεν έχει κοινωνικές αντανακλάσεις, περιορίζεται σε μικροκοσμικά πλαίσια και γι’ αυτό το λόγο πρέπει να εγκαλείται σε τέτοιου τύπου διαδικασίες, αφού έχει κορεστεί κάθε άλλος τρόπος διαπροσωπικής διευθέτησης. Όσον αφορά αυτή την ίδια την διαπροσωπική διευθέτηση, δεν μπορεί να γίνει συγκεκριμένη χωρίς να εκπέσει σε ψυχολογισμό. Και ως εκ τούτου αποφεύγω την επέκταση σ’ αυτό το πεδίο. Έχω επίγνωση των δομικών ελλείψεων αυτού του κειμένου, τόσο όμως όσο και του ότι καταφέρνει να θέσει συγκεκριμένες ερωτήσεις και απαντήσεις στο συγκεκριμένο ζήτημα που πραγματεύεται.


Δευτέρα, 29 Σεπτεμβρίου 2008

Η καμμένη μας καρδιά εκεί στην Οαχάκα

Oaxaca de Juarez, Oaxaca.

Πέμπτη, 25 Σεπτέμβρη

Δικαιοσύνη για την αδελφή μας Marcella Sali Grace!

Αδελφοί κι Αδελφές,
οι καρδιές μας είναι γεμάτες θλίψη για τον άγριο βιασμό και τη δολοφονία της αδελφής μας, Σάλι, που έγινε 20 λεπτά μακριά από το San Jose del Pacifico, και για το ότι το Γενικό Γραφείο των Δικηγόρων της Oaxaca δεν έχει κάνει, όπως το συνηθίζει, μέχρι αυτή τη στιγμή τίποτα αναφορικά με το γεγονός ότι υπάρχουν μάρτυρες που έχουν πληροφορίες για την αναγνώριση των ενόχων.

Η Marcella Sali Grace γεννήθηκε στις Η.Π.Α.με μια μεγάλη καρδιά αφοσιωμένη στην αλληλεγγύη όσον αφορά ακριβώς παρόμοιες περιπτώσεις. Είχε πολλούς φίλους γιατί ήταν πάντα πρόθυμη να βοηθήσει χρησιμοποιώντας τα καλλιτεχνικά της χαρίσματα για να ζωγραφίσει ένα μπάνερ ή ένα τοίχο ή να χορέψει αραβικούς χορούς συγκεντρώνοντας χρήματα για τον αγώνα ή δημιουργώντας punk shows ή παραδίδοντας μαθήματα αυτοάμυνας στις γυναίκες, εφόσον γνώριζε πολύ καλά με ποιο τρόπο τους απευθύνονται οι άντρες. Το να είναι οι γυναίκες ελεύθερες και σεβαστές, αυτός ήταν ένας από τους αγώνες που έδινε η Σάλι. Η δέσμευσή της σ΄αυτό τον αγώνα ήταν τόσο μεγάλη ώστε ήταν μια διεθνής συνοδός (βοηθός) αδελφών και αδελφισσών που είχαν κακοποιηθεί από την κακή κυβέρνηση του Ulises Ruiz Ortiz.

Δυστυχώς στις 24 του Σεπτέμβρη βρέθηκε το σώμα μιας γυναίκας με τα φυσικά χαρακτηριστικά της Σάλι σε μια έρημη καλύβα, 20 λεπτά μακριά απ΄το χωριό San Jose del Pacifico, όταν ένας χωρικός που πήγε να ταίσει κάποια σκυλιά στην περιοχή, ένιωσε μια δυσωδία να έρχεται από την καλύβα και ειδοποίησε τις αρχές της κοινότητας, οι οποίες μετακίνησαν το σώμα που ήταν ήδη σε κατάσταση αποσύνθεσης, μη δίνοντας, μετά απ΄αυτό το γεγονός, καμιά άλλη πληροφορία στους κατοίκους του χωριού.

Εχτές, η συντρόφισσα, Julieta Cruz (που γνώριζε ότι η Σάλι είχε πάει στο San Jose del Pacifico), πληροφορήθηκε ότι μια νέα γυναίκα βρίσκονταν στο αμφιθέατρο του Miahuatlan, όπου πήγε και αναγνώρισε το σώμα της Σάλι από το τατού που είχε, εφόσον το πρόσωπό της ήταν αγνώριστο. Η Julieta πιστεύει ότι της έκαψαν το πρόσωπο αλλά αυτό δεν εξηγεί το γιατί αφού το υπόλοιπο σώμα δεν έχει παρόμοιες φθορές. Όταν ζητήσαμε να πληροφορηθούμε τον αριθμό που δόθηκε στην υπόθεση, αρνήθηκαν να μας τον δώσουν καθώς και το να δούμε τα αποτελέσματα της αυτοψίας λεγοντάς μας ότι αφού δεν είμαστε συγγενείς, δεν μπορούσαν να μας δώσουν καμιά πληροφορία.

Η Σάλι είχε αναφέρει προσφάτως ότι υφίστατο στην Oaxaca πολιτική δίωξη και παρακολούθηση λόγω του έργου της στα πλαίσια της αλληλεγγύης με το λαικό αγώνα των κατοίκων της Oaxaca, της αλληλεγγύης της με άλλα παγκόσμια κινήματα κι ενάντια στον ρατσισμό στα σύνορα του Μεξικού και των Η.Π.Α., του αγώνα που έδινε σε διαφορετικές συνθήκες και με διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε ότι ο άνανδρος δολοφόνος της σχετίζεται με τη διεύρυνση της καταστολής ενάντια στο κοινωνικό κίνημα και απευθύνεται ιδιαίτερα στους διεθνείς παρατηρητές.. Ακριβώς γι΄αυτό δεν παραβλέπουμε ότι αυτοί οι ίδιοι οι διανοούμενοι γραφιάδες διέταξαν την καταστολή ενάντια στους κατοίκους της Oaxaca στον αγώνα τους για δικαιοσύνη και ελευθερία.

Ενώπιον αυτών των αιματηρών γεγονότων και της ωμής βίας που χρησιμοποίησαν ενάντια στην συντρόφισσα Σάλι απευθύνουμε αυτό το ξακάθαρο μήνυμα σε όλους τους κατοίκους της Oaxaca καθώς και στους αλληλέγυους συντρόφους από διαφορετικά μέρη του κόσμου. Κάνουμε αυτή τη δήλωση με αφορμή τις πρόσφατες εθνικές και διεθνείς ειδήσεις που λένε ότι «τα μέλη της APPO ήταν αυτοί που σκότωσαν τον δημοσιογράφο από τις Η.Π.Α., Bradley Roland Will» και καθώς δεν υπάρχει δικαιοσύνη στην Oaxaca, ανησυχούμε για το ότι η διαστρέβλωση των πληροφοριών ενδέχεται να παρεμποδίσει την απόδοση αληθινής δικαιοσύνης όσον αφορά τη συντρόφισσά μας και ανησυχούμε επίσης για την φοβερή γραφειοκρατική καθυστέρηση με την οποία οι εμπλεκόμενες για την ώρα αρχές διενεργούν την έρευνα.

Παρασκευή, 19 Σεπτεμβρίου 2008

...του κόσμου εννοώ

έχω να δω χαρούμενο πρόσωπο πολλά χρόνια τώρα
με τον κόσμο να βαραίνει ακατάπαυστα
μέσα σε ένα συνοφρυωμένο βλέμμα
να βυθίζεται στους κεντρομόλους δαίδαλους
και τις φυγόκεντρες εμμονές
να στροβιλίζεται ανάμεσα σε ζώδια και ψυχαναλυτές
κάνοντας στάσεις τεχνητής ευφορίας
με τρανταχτά γέλια που τρομάζουν
επιχειρηματολογώντας μέσα από εμπορικά κέντρα
και τηλεοπτικά παιχνίδια

κι εσύ που ερχόσουν που και που να με δεις
βροντώντας την πόρτα μου με τα χέρια γεμάτα μπουκάλια
κάνοντας άνω κάτω την πολυκατοικία
εμπνέοντας τα χειρότερα μπινελίκια πίσω από τη μεσοτοιχία
εσύ με τα χρώματα και τη θαυμαστή διακριτικότητα
εσύ που ήθελες να μοιραζόμαστε τους βρυχηθμούς μας
τις παλιές φωτογραφίες και τα λερωμένα μαξιλάρια
κι εσύ λοιπόν υποκλίθηκες στη συναισθηματική λιτότητα
αφέθηκες στις συνοφρυωμένες συμβάσεις
κι ούτε ξέρω πια τί περνάς και τί αφήνεις

ξέρω ότι ξεμένω σιγά σιγά από υπομονετικά καύσιμα
στην ανηφόρα του κρεβατιού μου κάθετα προς την τουαλέτα
σκόπευα βλέπεις να σταματήσω για λίγο στο καθιστικό
απέναντι από τις βραδυνές ειδήσεις με τις σημειώσεις μου
να σερβιριστώ με κάτι που να χωράει στις χούφτες μου
και ήρεμα να συναντηθώ με τα ονειρικά μου σχέδια
αλλά τώρα μ' αυτά που γίνονται στον κόσμο
πρέπει να αλλάξω τα λερωμένα μαξιλάρια με ένα μπιτόνι
από την κατηφόρα του κρεβατιού σε ένα πρατήριο υπομονής
πάντα έτοιμος να πολεμήσω με την αυτοκαταστροφή

Δευτέρα, 25 Αυγούστου 2008

No mercy

Καθώς πορεύεσαι καλοκαιριάτικα μπορεί να συναντήσεις στα βορειοδυτικά της Σκύρου ένα ναυάγιο. Αγριεύεσαι κολυμπώντας δίπλα στο ξύλινο κουφάρι. Ρωτάς περί τίνος πρόκειται και μαθαίνεις από τους ντόπιους ότι το ξύλινο κουφάρι ήταν παλαιό τούρκικο ψαράδικο που το 1992 εξώκειλε μεταφέροντας παράνομα Κούρδους μετανάστες για να καταλήξει ως ένα παράξενο ειδυλλιακό θέαμα στην δύσβατη και δυσπρόσιτη παραλία. Δουλεμπορικό λοιπόν...


Το γιατί αγριεύεσαι από το ταλαιπωρημένο ναυάγιο αρχίζει να αποκτά περιεχόμενο. Παρατηρώντας το κουφάρι πιο προσεκτικά αντιλαμβάνεσαι ένα κομμάτι που λείπει σα να έχει αφαιρεθεί με φωτιά ανεξήγητα στο ύψος της γέφυρας. Ανεξήγητα ίσως όχι, αν συμπεριλάβεις την "μεταναστευτική πολιτική" των πυροβόλων του λιμενικού. Αναπόδεικτες εικασίες μεν, πολλώ βάσιμες δε... Τί είναι αυτό που εμποδίζει μια υποψιασμένη φαντασία να υποθέσει ότι το ξύλινο δουλεμπορικό επλήγη από πυρά των λιμενικών; Ότι δεν πρόκειται απλά για ένα πλοίο που εξώκειλε από τη μάνητα της θάλασσας αλλά από τις θρασύδειλες βολές του καταχρεωμένου με αιματηρή βία λιμενικού σώματος;

Ακόμη κι αν δεν συνέβη τίποτα τέτοιο, ωστόσο, ο καπιταλισμός έχει τον τρόπο να μην επιτρέπει τα ξένοιαστα καλοκαίρια στους υποψιασμένους. Και το κολύμπι συνεχίστηκε αγριεμένο...

Πέμπτη, 14 Αυγούστου 2008

αναστοχασμός στη δύση του καλοκαιριού

Το 1912 ο ομηριστής Vector Berard κάλεσε τον μεγάλο φωτογράφο Fred Boissonnas να ταξιδέψουν στα μέρη απ' όπου πέρασε ο Οδυσσέας και να αναγνωρίσουν και να ααποτυπώσουν φωτογραφικά τα ομηρικά τοπία. Προέκυψαν 165 φωτογραφίες που αντιστοιχούν σε τοπία που περογράφονται στην Οδύσσεια. Μοναδικές φωτογραφίες όχι μόνο γιατί είναι κυήματα ενός όμορφου εγχειρήματος αλλά και γιατί "παγώσαν" στιγμές από την Μεσόγειο του 1912.

Η Χώρα του Κύκλωπα: το Παουζίλιπο στις ακτές της μεσοδυτικής Ιταλίας. Ο κάβος Παουζίλιπο έχει στραμμένα προς τον κόλπο της Νάπολης τα βράχια του από λευκό πωρόλιθο, διάτρητα από θαλασσινές σπηλιές.

Το λιμάνι των λωτοφάγων: Τζέρμπα στην Τυνησία. Κατά μήκος της χαμηλής και ομοιόμορφης ακτής όλα τα αγκυροβόλια είναι όμοια. Έτσι ακριβώς και το κείμενο της Οδύσσειας δεν δίνει καμία από τις ακριβείς περιγραφές που βρίσκουμε προκειμένου για άλλες τοποθεσίες.

Οι Σειρήνες: η είσοδος του Όρμου. Νότια Ιταλία, άποψη από το παρατηρητήριο του Γκάλλο Λούγκο. Σε πρώτο πλάνο οι δύο δίοδοι του όρμου χωρισμένοι με το βράχο Καστελούτσια. Στο βάθος το νησί Κάπρι.


Η μανία του Αιόλου. Ηφαίστειο, νησί Στρόμπολι. Ιταλία. Όταν σηκώνεται θύελλα, το ηφαίστειο γίνεται πιο ενεργό και σκεπάζεται με σκοτεινά σύννεφα.

Ιθάκη, το λιμάνι της Πόλης. Άποψη από τα υψώματα στα βόρεια του λιμανιού. Στο τελευταίο πλάνο οι ακτές της Κεφαλλονιάς.

Η πόλη των Φαιάκων. Νότια Κέρκυρα, Παλαιοκαστρίτσα. Άποψη από το ηλιοβασίλεμα στο σημείο μετά τον ανατολικό ορμίσκο Αλίπα. Στα δεξιά οι πλαγιές του Αρακλή. Στα αριστερά ενωμένο με μια αμμουδερή γλώσσα το βουνό πάνω από την χερσόνησο, όπου ήταν χτισμένη η πόλη. Πίσω του μισοκρυμμένος ο λόφος της Παλιοκαστρίτσας.


Ο Άτλας και η σπηλιά της Καλυψούς. Γιβραλτάρ. Στα αριστερά κάτω από την παρειά του βράχου, φαίνεται η είσοδος της σπηλιάς πλαισιωμένη με αναρριχητικά φυτά. Σε απόσταση, μια από τις κορυφές του βουνού των Πιθήκων.


Το λιμάνι της Κίρκης. Καλα Ντέι Πεσκατόρι, μεσοδυτική Ιταλία. Τη εποχή του Οδυσσέα το πέρασμα ήταν ήδη στενό και μόνο ένας Θεός μπορούσε "να δείξει το δρόμο" ως το βάθος του λιμανιού.


Την ίδια εποχή με αυτήν της φωτογράφησης, ο Τζέημς Τζόυς έγραφε το μεγαλειώδες του πόνημα με τίτλο Οδυσσέας. Μια αξιοσημείωτη σύμπτωση καθώς, την ίδια στιγμή που οι ομηρολάγνοι κρατούσαν ανά χείρας το "ευαγγέλιο" του Ομήρου ταξιδεύοντας στην ομηρεία του, ο Δουβλινιώτης συγγραφέας ξέφευγε από κάθε ομηρεία προσομοιώνοντας το μακρύ ταξίδι της Οδύσσειας σε ένα μόλις εικοσιτετράωρο ενός ανθρώπου της εποχής του. Κάθε ενδιάμεσος σταθμός προς την "Ιθάκη" στον Οδυσσέα του Τζόυς απόκτησε έτσι μια πραγματική σύγχρονη προβολή κάθε παραβολής του Ομηρικού Έπους. Πέρασε ένας αιώνας από αυτά τα στοιχήματα που κρατούν την διακριτή τους γοητεία και καθένας μπορεί να την μοιραστεί αναγνωρίζοντας στην δική του καθημερινότητα τους Φαίακες, την Καλυψώ, την Κίρκη, τις Σειρήνες, το νησί των Λωτοφάγων. Πάντως, για τον Τζόυς, οι Κύκλωπες ήταν κάποιοι εθνικιστές που συνάντησε σε ένα μπαρ στην πόλη του, το Δουβλίνο. Μια καλή αρχή για αναστοχασμό στη δύση του καλοκαιριού...

Κυριακή, 27 Ιουλίου 2008

"Στον ύπνο του Ποιητή" :ο Ν.Γ. μας κουνάει το μαντήλι φεύγοντας από τα αιώνια δευτερόλεπτα

Και έγειρε στο πλάι πάνω στην άμμο
Ο ήλιος ένα μπόι πάνω από τα βλέφαρα
Άρχισε να μετράει τις τρύπες στα φυκοντυμένα βράχια
Σκοτεινά μάτια που τα χιόνιζαν οι φτερούγες των γλάρων
Ο θόρυβος απόμακρα μιας τράτας που έλαμνε στον αέρα
Γέμισε ο νους του πατημασιές

Και αργά έριξε άγκυρα μέσα του μελανό καράβι
Πήδηξε το πλήρωμα στην αμμουδιά με αξίνες
Πήδηξε το μαύρο αρνί το μαύρο το κριάρι
Έσκαψαν λάκκο και τον γέμισαν κρασί με αίμα
Σφάδαζαν τα ζώα μες στο θολό μυαλό του
Και αγάλια έφταναν οι νεκροί

Έστρωσαν απαλά τους ίσκιους τους στο ακρογιάλι
Κι έσπρωχνε με την απαλάμη του τη μάνα του μακριά
Την Τηρώ τη Χλώρη τη Φαίδρα την Αριάδνη
Πρώτα ήθελε να του μιλήσει ο γέρος
Που έλεγε παραμυθία για το Ταξίδι
Για το νησί που ήταν στημένος ο αργαλειός

Έτσι τον είχε συμβουλέψει το κορίτσι στην Αία
Που κάπνιζε Παριζιάνικα τσιγάρα
Κι από τον καπνό έφτιαχνε σχήματα χοίρων και λιονταριών
Καλά που είχε φάει τη ρίζα με τον κατάλευκο ανθό
Τον ενοχλούσε στον ύπνο ο μεθυσμένος Ελπήνορας
Πώς έφθασε μέχρι εδώ, αφού νεκρό τον είχε αφήσει

Μια μύγα τον τσίμπησε στο δέρμα
Μισάνοιξε τα ματιά – του φάνηκε σαν δάσος η αμμουδιά
Άφθονο ήπιε αίμα ο γέρος έσταζε αίμα πήρε λαλιά
Κάποιος θεός κόβει το δρόμο σου
Σαν τράπουλα τον ανακατεύει
Τον είχες βρίσει κάποτε στα Εξάρχεια

Κι ηρθε ίσκιος μουσκεμένος στο δάκρυ η μάνα του
Κι ήπιε με βιάση μια χούφτα αίμα - τόση βιάση
Να τον ρωτήσει αν ήταν καθαρά τα σεντόνια του
Αν άνοιγε τις μπαλκονόπορτες ν’ αεριστεί το σπίτι
Αν είχε δώσει τα χαλιά της στον χαλά
Αν κολυμπούσε στα ρηχά ή τα βαθιά

Ευτυχώς δεν είδε τον πατερά του
Ασφαλώς ζούσε με τη στολή του κηπουρού
Μακριά απο το παλάτι στους αγρούς
Και ξέθαβε τις σκουριασμένες νάρκες
Για να φυτέψει μαρούλια και ντομάτες
Γυμνός κατακαλόκαιρο ανάμεσα στ αγκάθια

Φούσκωσε η θάλασσα τον άγγιξε στα πόδια
Μετά μέχρι τα γόνατα τη μέση τα νεφρά
Ανέβη στο λαιμό του ανέβη στο κεφάλι
Τον σκέπασε και ξύπνησε πετάχτη ορθός
Μπροστά του ήταν καράβι
Στην πλώρη του η Μέδουσα τον κοίταζε στο φως

Τετάρτη, 23 Ιουλίου 2008

Γράμμα σε έναν ανθρωπάκο. Ξέρει αυτός...

Αγαπητέ μου,
δεν θα μπορέσεις να φέρεις ποτέ το σύμπαν στα μέτρα σου.
Ακόμη κι αν είναι για το "καλό" του.
Αλλά σκέψου. Είσαι έξυπνος άνθρωπος. Ακόμη κι αν αυτό σου υποτασσόταν τότε δεν υποψιάζεσαι ότι αυτό θα σήμαινε την ίδια στιγμή και το τέλος σου;
Το ξέρεις. Οι άλλοι, οι άλλες, τα άλλα δεν θα μπορέσουν ποτέ να γίνουν υποχείρια της σκηνοθεσίας σου για τη ζωή. Και τότε, στην προσπάθειά σου να υποτάξεις τα ανυπότακτα περιορίζεται το νόημα όλης σου της ζωής, της εγκλωβισμένης πια, της μισής, της αιχμάλωτης, της δυστυχισμένης.
Τα καταφέρνεις μερικές φορές. Κερδίζεις σε υποχείρια. Χάνεις σε αξιοπρεπείς ανθρώπους. Σε αυτόν τον πόλεμο ανάξιου ενδιαφέροντος, έξυπνέ μου άνθρωπε, βαριέσαι.
Η μεγάλη σου σκηνοθεσία ακολουθεί τη φθορά του χρόνου και ξεθωριάζει. Νιώθεις ότι αδικείσαι, ότι οι άλλοι, οι άλλες, τα άλλα χάνουν από το μεγαλείο που σου αρνούνται.
Έχοντας την ισχυρή πεποίθηση ότι δεν αγαπάς τους ανθρώπους, όπως εξάλλου όλοι οι σκηνοθέτες, αποκτάω, ωστόσο, και την πεποίθηση ότι δεν είσαι έξυπνος άνθρωπος. Ναι δεν είσαι έξυπνος άνθρωπος.
Είσαι κουτοπόνηρο ανθρωπάκι.
Και σε εγκαταλείπω
με μια συμπάθεια που χάνεται αργά και σταθερά στο βάθος του οίκτου μου.
Γι' αυτό μερικές φορές δακρύζω όταν σε σκέφτομαι.


ΥΓ.
Ευτυχώς που δεν θα σκηνοθετήσεις ποτέ το σύμπαν. Ούτε συ ούτε κανένας άλλος.

Σάββατο, 12 Ιουλίου 2008

"Υβριστική Ωδή" από τη ντουλάπα του Ν.Γ.

Εμείς δεν πολεμήσαμε
Μα κάρφωσαν τον πόλεμο
Στις πιο απίθανες σπηλιές του οργανισμου μας
Ένα τανκ ερπει στα γενετησια συμπραττομενα
Τα αιδοια εγιναν κρατηρες που ανοιξαν οι ναρκες
Η ουρηθρα εγινε ο τηλεθεατης ενός υποβρυχιου αεροπλανου

Εμεις δεν πολεμησαμε
Μα εχυσαν την ερημο στα μακαρονια μας
Οι διοικητες των σουπερ μαρκετ φορεσαν πολιτικα
Ο αρακας τρωγεται η εκτοξευεται
Οι δρομοι της πρωτευουσας ανακατασκευαστηκαν στο διαστημα
Για να μπορουν να μας πυροβολουν από ψηλα

Εμεις δεν πολεμησαμε
Όμως από τα ταβανια μας σταζει αιμα
Ένας μεταφυσικος ξυλοδαρμος περιβαλλει την αυρα μας
Λερωσαν το χιονι και εριξαν στη καταψυξη εκρηκτικα ψαρια
Η γρια που πουλαει φυστικια στο δρομο
Ειναι γυναικα του μεσιτη που θελει να πουλησει τον πλανητη

Εμεις δεν πολεμησαμε
Γιατι εχουμε ειρηνη
Που είναι ντυμενη σκονη στα σκοταδια της κουζινας
Και αλλοτε κρυβεται και ψηνεται στη σχαρα
Μεταμφιεσμενη σαν αδελφοσυνη
Και αλλοτε μπλε σκαραβαιος αναμεσα στα μαχαιροπηρουνα

Εμεις δεν πολεμησαμε
Κάθε μπαλκονι εχει ένα πεζοναυτη που φυλαει τα συνορα
και ειρηνικα τμηματα πανοπλου στρατου
Ποτιζουν τις γλαστρες στις πολυκατοικιες
Οπου φυτρωνουν λουλουδια θεσπεσια λουλουδια
Απλωνουν τις φαρμακερες ριζες τους και κατατρωγουν το τσιμεντο

Εμεις δεν πολεμησαμε
Και ο αναρθρος λογος του εναεριου σκυλοψαρου
Που σου ξεκολλαει το δερμα αγαρμπο χαδι
Βγαζοντας τα εντερα ξεκοιλιαζοντας σε
Λουριδες λουριδες σαν ενδοξη σημαια των πεδιων
Με μια γαλανολευκη νεκροκεφαλη πειρατικου πλοιου της δικαιοσυνης

Εμεις δεν πολεμησαμε
Το αλφαβητο εγινε ενας υπουλος μηχανισμος ισοτητας
Που προστατευει από το κρυο τη βροχη το κεραυνο και τις πλημμυρες
Εκθέτοντας σε στη χαοτικη συνυπαρξη με τον αφαντο Αλλον
Ενώ τα χελιδονια προσπαθουν να κλαδεψουν τις στεγες των νοσοκομειων
Και να φανε τις πλακες των ταφων γιατι δεν υπαρχουν ουτε αρρωστοι ουτε νεκροι

Εμεις δεν πολεμησαμε
Γιατι μονο στον ερωτα μπορουμε να βαλουμε σταυρο στα ψηφοδελτια
Μασκαρεμενος σε κατι το εναστρο σαν πορνογαλαξιας
Γιατι παντα είναι Αποκριες παντα είναι ειρηνη
Και ο γυφτοος χτυπα τρελα δαιμονισμενα χαρουμενα ασταματητα
Μεχρι να σκασει η αρκουδα να σωριαστει ξεχειλη από ελευθερια

Το ντεφι του

Δευτέρα, 23 Ιουνίου 2008

"η τελευταία ωδή" του Νότη Γ. που "έφυγε" και τώρα τί θα κάνουμε με μια ντουλάπα ποιήματά του

Ξέφυγα από την ωδή. Όπως δραπέτης που περνά τα σύνορα

Σε είδα στην Πανεπιστημίου με μια ομπρέλα να κοιτάς το μαύρο σύννεφο

Ήθελα να σου πω δυο λόγια μονάχα δυο λόγια

Είχες το στόμα σου κλειστό σαν έκλειψη της σελήνης

Κι όμως μπορώ να μιλώ με τους μουγγούς

Κι ήταν πανσέληνος με ένα μαύρο σύννεφο

Ξέφυγα από την ωδή γιατί δε θέλω να ορίσω άλλο τα πράγματα

Τα πράγματα πρέπει να αγκαλιάζονται μέσα στη σιωπή

Και ο κεραυνός είναι σιωπή

Και η βροχή είναι βρύση που μιλά

Μην ανοίγεις το στόμα σου γιατί θα μπει αέρας

Άφησε το στόμα σου κλειστό στη λάμψη του σκοταδιού

Γιατί αλλάξαμε δρόμο μουγγοί

Κι όμως εγώ θα μιλήσω

Μην ανοίξεις το στόμα σου

Τα δόντια τρομάζουν τα πουλιά στα δέντρα

Κι ύστερα προχωρήσαμε στα Εξάρχεια

Οι κλούβες ήταν φιλικές

Και τα πηλίκια ανέμιζαν στον αέρα σαν χαρταετοί

Μόνο μια λέξη θα πω

Δε θα ορίσω τίποτα

Η ποίηση είναι άγγιγμα ή φιλί

Και η πλατεία ήταν στρωμένη άμμο

Ξεβράκωτοι πια οι νεκροί

Βάζαν οινόπνευμα αντί για αντιηλιακό

Και η Στουρνάρη ήταν σύμπλεγμα νησιών

Κι έστριβαν τα υπερωκεάνεια από την Πατησίων

Και ο κεραυνός είναι σιωπή

Και η βροχή είναι σύννεφο που μιλά

Άνοιξε την ομπρέλα σου

Και μίλα

Ακουμπώντας το στόμα σου

Στη βρεγμένη άμμο

Έξω από τον Κάβουρα

Με κοκταίηλ από αίμα

Αφού ο δρόμος είναι μεγάλος

Κι αφού προσπεράσουμε τα υπερωκεάνεια

Στο πρώτο φαστφουντάδικο

Θα μοιραστούμε το ίδιο χώμα

Κι άνοιξε την ομπρέλα σου

Γιατί τώρα βρέχει

Και μου μιλάς.

Δευτέρα, 26 Μαΐου 2008

Μιχάλης: Το μικρό μανιφέστο ενός "ομοφυλόφιλου"

Ξεκινώντας να γράψω για το «θέμα» αυτό, είμαι αναγκασμένος να επιλέξω τη σιωπή. Τη δυνατή εκείνη σιωπή, που θα έπρεπε να το περικυκλώνει, για να εξανεμίσει όλη αυτή τη λαίλαπα της (παρα)φιλολογίας και του επιτηδευμένου στυλ όπου χρόνια καλλιεργήθηκε και που δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το τυράκι που έφαγαν όλοι σχεδόν οι ομοφυλόφιλοι για να βγουν να απολογηθούν, γιατί είναι «τέτοιοι».

Κι όμως, μια τέτοια απολογία θέλω να επιχειρήσω κι εγώ, πρώτη και τελευταία, θέλοντας να «πω» ό,τι μέχρι σήμερα θα ήθελα να ακούσω… Ανήκω κι εγώ, φίλε αναγνώστη σ’ αυτή την «ομάδα», που όμως μισώ την ίδια –κι αυτόθελη- γκετοποίηση της. Αρνούμαι να πάω στα gay bar και να καμακώνομαι, επειδή «οι ομοφυλόφιλοι είναι κυνηγετικά πλάσματα». Μ’ αυτόν τον τρόπο, δεν θέλω να κουβαλάω όλη αυτή την ιστορία του… κινήματος, της στάσης που λέγεται gay αγώνας.

Πεδίον του Άρεως, Ζάππειο, Alexander, Αλέκος…γνωστοί τόποι στον gay χώρο, όπου επιχειρείται το ξέρασμα όλης αυτής της ανακύκλωσης της σάρκας, στην ιερότητα της οποίας επιχειρείται η σπίλωσή της με το τετριμμένο, το εφήμερο, το δισυπόστατο, και όπου αναπαράγεται ακόμα και μέσα από την μουσική η σύνδεσή της μες το γυναικείο φύλο. Είμαστε λοιπόν όλοι μας αδελφές του ελέους;

Μια μονάχα δικαιολογία μπορώ να ανιχνεύσω και να προτάξω σ’ όλο αυτό το κομφούζιο: κανείς… “strait”, δηλ. ετεροφυλόφιλος δεν μπορεί να νιώσει, όσο και να συμπαθεί τους gay, όλη αυτή τη δύναμη των gay να ζουν την ζωή τους, όποια κι αν είναι αυτή. Όμως, αυτός είναι ένα άλλο θέμα, όπου σηκώνει άλλου είδους προεκτάσεις

Happenings, εκδηλώσεις, συναντήσεις, μαζώξεις των gay… Μόλις πρόσφατα το περιοδικό «Κράξιμο» οργάνωσε μια τέτοια μάζωξη σε αθηναϊκό λόφο. Μηδέν είς το πηλίκον. Υπαίθριο μπαρ, όπου ο καθένας λειτουργούσε ως διακοσμητικό στοιχείο ενός περιττώματος. Γιατί κύριοι διοργανωτές με καλείτε να παρεβρεθώ με άλλους ομοίους μου –τι λέξη κι αυτή- σ’ ένα χώρο. Για να κάνω τι, για να πω ή να ακούσω τι; Ποια η διέξοδος και η έκφραση μου ως άτομο; Αφήστε μας να συνειδητοποιούμε ο καθένας με τον προσωπικό του τρόπο τι είναι. Εσείς, το μόνο που προσπαθείτε να πετύχετε είναι να επιδείξετε -για μην πω επιβάλλετε- έναν ορισμένο τρόπο συμπεριφοράς, ή ακόμα και να πείτε –και μη σας φανεί παράξενο- το γιατί. Αυτό το γιατί που επιθυμώ να καταρρίψω με τη σιωπή μου.

Αρνούμαι το χαρακτηρισμό ομοφυλόφιλος. Είμαι ένας άνθρωπος που ερωτεύεται ένα ανδρικό σώμα, που κουβαλάει μια ψυχή, που λαχταρώ να γνωρίσω, να απομυθοποιήσω και να χτίσω με τη βοήθεια του το χαμόγελο που θα μας ενώσει.

Δεν είμαι ούτε ομοφυλόφιλος, ούτε ετεροφυλόφιλος, ούτε gay, ούτε αδελφή, ούτε πούστης, ούτε παθητικός, ούτε ενεργητικός.

Απλά: Θέλω να αφήσω, επιτέλους το σώμα μου και την ψυχή μου, να κατευθυνθεί σ’ αυτό που ποθεί. Είτε αυτό λέγεται αιώνιο ερωτικό παιχνίδι, είτε εσώτερος εαυτός.

Εσύ που διαβάζεις τούτες τις λίγες γραμμές και κάτι συν-κινήθηκε μέσα σου να ξέρεις τούτο: θα με βρεις να περπατάω πολλές φορές με υγρά μάτια σε άδειους-γεμάτους δρόμους. Αν κάπου με συναντήσεις και θελήσεις να με γνωρίσεις, άσε τα πολλά από-λογητικά και ελευθέρωσε το σώμα σου στο δικό μου…

Διατηρείστε μου το δικαίωμα, τώρα, να σωπάσω…

Μ., ένας άνθρωπος
Νοέμβρης 1991

*Επίτιμη αναδημοσίευση από το περιοδικό των αναρχικών Ν. Λιοσίων "Χουνέρι"

Κυριακή, 18 Μαΐου 2008

Ο έρωτας, η θεωρία του Νίκου και η ανελέητη ζωή

Για τον έρωτα δεν μπορείς να μιλήσεις. Μόνο να τον ζήσεις μπορείς.

Παρόλη αυτή την εύστοχη φράση κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την εξίσου εύστοχη απόπειρα του Ρολάν Μπαρτ στα «αποσπάσματα του ερωτικού λόγου» του. Όλα, επομένως, είναι ανοιχτά και δοκιμάζουν την ευστοχία τους μέσα στο βεληνεκές της αντικειμενικής τους αποδοχής. Ένας φίλος και σύντροφος πριν πολλά χρόνια μού είχε εξηγήσει την θεωρία του για τον έρωτα και τη σχέση. Σύμφωνα με αυτήν, στην αρχή γνωρίζεις έναν άνθρωπο που σε απογειώνει. Δεν γνωρίζεις τίποτε γι’ αυτόν κι όμως αποκόβεσαι από τον κόσμο σα τον θωρείς. Είναι σα να ταξιδεύεις μαζί του μέσα σε ένα βαγόνι τρένου που διασχίζει την καθημερινή ζωή χωρίς να την αγγίζει και χωρίς να αγγίζεται από την πραγματικότητά της. Τι σε έχει συγκινήσει; Μα, η εικόνα του! Ας παρενθέσουμε εδώ τη φράση του ποιητή: ο έρωτας είναι πραγματισμένος εγωτισμός. Προβάλεις στον άλλο αυτά που σου προκαλεί η εικόνα του. Ο άλλος δεν υπάρχει παρά ως ικανοποίηση όλων αυτών που σου προκαλεί. Το στάδιο αυτό της σχέσης που χαρακτηρίζεται από το πάθος, αποτυπώνει με σαφήνεια την ταυτότητα της: με τη λέξη πάθος οι αρχαίοι έλληνες ονομάτιζαν την αρρώστια, καθώς η ετυμολογική ρίζα της λέξης βρίσκεται στο ρήμα πάσχω. Η περιπαθής λαϊκή «καψούρα», λοιπόν, συναντιέται με τον αρχέγονο πόνο της αποστέρησης του άλλου, με την πρώιμη παθολογία. Αυτό το στάδιο συνήθως δεν διαρκεί πολύ. Εδώ, ως μεταβλητή, μπορεί να παρεμβληθεί ο παράγοντας «απόσταση», στην γεωγραφική του κυρίως φυσιογνωμία, μεταβλητή που επιβεβαιώνεται και από την λαϊκή θυμοσοφία με τη φράση: «η απόσταση φουντώνει τα μεγάλα πάθη και σβήνει τα μικρά».

Το επόμενο στάδιο είναι το στάδιο της απομυθοποίησης. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το ταξίδι τελειώνει και η καθημερινότητα έρχεται να αποκαλύψει την πραγματική ταυτότητα του άλλου, καθώς εμφανίζονται οι τριβές και οι συμβάσεις για να διεκδικήσουν την απώλεια της αρχικής κανονικότητας από τον ρομαντισμό και την συναισθηματική ουτοπία. Το πάθος δοκιμάζεται, φιλτράρεται, περιστέλλεται, αμφισβητείται, παλινδρομεί σε μια κατάσταση που είναι μετέωρη, παράγει δυναμικές αντιφάσεις και που πρέπει να λυθεί γιατί πρόκειται για μια κατάσταση επίπονη. Ο ένας αποκαλύπτεται στον άλλο. Αυτό είναι το στάδιο που, συνήθως, προκαλεί το τέλος της σχέσης. «Δεν είσαι αυτός/ή που νόμιζα ότι ήσουν». Αυτή είναι η φράση που αποτυπώνει και το τέλος του πραγματισμένου εγωτισμού. Η αλήθεια είναι ότι ποτέ δεν γνώρισε ο ένας τον άλλον. Μόλις τώρα θα άρχιζαν να γνωρίζονται και μόλις τώρα, συνήθως, θα το αρνηθούν. Ο έρωτας, στην πιο λαϊκή αστική του πρόσληψη, ταυτίζεται με το πρώτο στάδιο και συμπυκνώνεται στο εγωτισμένο πάθος. Χωρίς αυτό καμία ερωτική σχέση δεν έχει νόημα. Γι’ αυτό οι περισσότερες σχέσεις είναι σύντομες, σχεδόν ακαριαίες.

Το επόμενο στάδιο είναι εκείνο στο οποίο ο ένας έχει αποδεχτεί τον άλλον, γνωρίζει το σώμα και τις επιθυμίες του, το αξιακό του σύστημα. Το πάθος μεταρσιώνεται σε μια βαθιά ερωτική συντροφικότητα. Ο ένας είναι μέρος του άλλου.

Αυτή η τελευταία προσέγγιση δεν έχει να κάνει με την αποδοχή της σύμβασης ενός γάμου, μιας «αιώνιας αγάπης», τις ηλίθιες τριβές του ηθικού ερωτήματος, την θεσμική τακτοποίηση κάθε είδους σχεσιακών ανασφαλειών. Μακράν του έρωτος τα ταπεινά ελατήρια...

Είναι μια Θεωρία. Όπως και κάθε θεωρία, οφείλει να είναι κλειστή. Επειδή, ωστόσο, η ζωή είναι ανελέητη, υπάρχουν πολλές καταστάσεις που κάνουν μια θεωρία επιβεβαιώμενο εργαλείο ανάλυσης αλλά και πολλές καταστάσεις που δραπετεύουν από κάθε θεωρία. Και ο έρωτας δεν είναι θεωρία. Είναι μια ερώτηση. Μια ερώτηση που σου θέτει η ζωή με την δύναμη του πιο δεσπόζοντος συναισθηματικού της όγκου. Ο έρωτας σπαράσσει την υπόσταση και κάθε φορά φέρνει το υπαρξιακό δράμα στο προσκήνιο. Και καθώς αναρωτιέσαι για το τι είναι ο έρωτας αντιλαμβάνεσαι ότι αναρωτιέσαι για το ποιος πραγματικά είσαι.

Τρίτη, 13 Μαΐου 2008

Σάββατο, 10 Μαΐου 2008

Με προβλεπτική επιφύλαξη και σχολαστικότητα...

Ως και οι λέξεις άλλαξαν νόημα. Ο πονηρός, ο επιτήδειος, ο ύπουλος, ο ικανός για όλα, έχει τη μεγαλύτερη εκτίμηση και είναι περιζήτητος για σύντροφος και συνεργάτης. Οι συμφεροντολογικοί σύνδεσμοι ασφαλίζουν την επιτυχία στην ορμή για δύναμη κι εξουσία. Οι μοντέρνοι αυτοί πολιτικοί προτιμούν να περάσουν για κακοί παρά για κουτοί. Η αλλαγή αυτή στα φρονήματα είναι κατάπτωση κι εκφυλισμός. Εξωτερικά σημάδια είναι ότι κακές ιδιότητες πήραν χαϊδευτικά ονόματα. Αλογάριαστη τόλμη πέρασε για παλικαριά ωφέλιμη στους συνεταίρους, μανιακή εμπάθεια για βασικό προσόν του άντρα. Αντίθετα περιφρονήθηκαν οι άλλοτε τιμημένες αρετές. Η προβλεπτική επιφύλαξη πέρασε για εύσχημη δειλία, η φρονιμάδα πρόσχημα ανανδρίας, η σχολαστικότητα σε όλα χαλαρότητα σε όλα. Ο αδιάκοπα χολιασμένος απόλυτα ασφαλής, όποιος του αντιλέγει ύποπτος. Όποιος στήνει παγίδες και τα καταφέρνει, έξυπνος, αυτός που τον προλαβαίνει ικανότερος. Το κοινό έγκλημα στερεότυπος δεσμός παρά ο όρκος στους θεούς. Πιο ευχάριστο τους είναι να εκδικηθούν παρά να μην πάθουν κακό. Για αποτελεσματικότερο από την ανοιχτή επίθεση έχουν να κτυπήσουν ύπουλα τον απροετοίμαστο, που έχει την αφέλεια να πιστεύει σε συνθήκες και όρκους. Οι κατεργαραίοι, όπως είναι γνωστό, κερδίζουν ευκολότερα τη φήμη του ικανού παρά οι αδέξιοι του τίμιου.

Θουκυδίδης, Θουκυδίδου ιστορίαι

Όλα γύρω από την άρνηση, μπορούν να φανούν μόνον εκεί που συναντιούνται οι μνηστήρες της άρνησης. Σε αμφιθέατρα ή κάτω από πανώ, σε διαδρόμους ή ταβέρνες και καφενεία, σε κείνα τα πηγαδάκια που οι γητειές, με λέξεις και χειρονομίες, διεκδικούν με αντεπαναστατική αυτάρκεια(;) ένα αξιοδάκρυτο αλάθητο(;). Ο Θουκυδίδης σ’ αυτό το απόσπασμα έκοψε ένα κομμάτι της αρχαίας μετεμφυλιακής πραγματικότητας του, με τόση ζωντάνια που στάζει ακόμη αίμα. Και η αιώνια ζωντάνια του κειμένου επιβεβαιώνεται με το να ερμηνεύει με ακρίβεια και τη δική μας πραγματικότητα. Από τον κατακερματισμό στην αποσύνθεση. Η άρνηση, η ανατροπή, η ελευθερία ενώ αποτελούν διαδοχικές μεταμορφώσεις της πιο εξανθρωπιστικής κίνησης της συνείδησης, κινδυνεύουν να καταντήσουν γελοία άλλοθι μιας εσωστρεφούς ψευδοκοινοτικής νοηματοδότησης. Και ενώ υποτίθεται ότι η ιδεολογία είναι εξόριστη στον αστικό κόσμο, με περίσσεια αυτάρκεια ντύνεται στην πιο ανατρεπτική φιλολογία και με ευκολία κάθεται στις γλώσσες των αρνητών της. Αυτό συνέβαινε πάντα; Ίσως ναι. Η ειδοποιός διαφορά ωστόσο, μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, βρίσκεται αντίστοιχα στην άγνοια και στην αδιαφορία. Σήμερα η άγνοια δεν είναι επιχείρημα. «Όλοι έχουν δίκιο». Αν είναι έτσι, είναι επειδή τους κατανοούμε. Όλες οι έλλογες εκφάνσεις της άρνησης απολήγουν στη συνείδηση μας. Αλλά δεν τους δικαιολογούμε. Και όταν επιλέγουμε το δρόμο μας, επιλέγουμε και τη δική μας άρνηση στις αδικαιολόγητες αρνήσεις. Και αυτό εμείς θέλουμε να το κάνουμε με τη διακριτικότητα της επαναστατικής ευγένειας. Αυτής που «επιβάλλεται» στην δυναμική αντίθεση της διαλεκτικής άρνησης της άρνησης, αναγνωρίζει ποιότητες στις αρνήσεις και προσανατολίζει το μέγιστο βεληνεκές της στον αγώνα με τον οριοθετημένο παλιό κόσμο και μόνο. Σκοπός αυτού του κειμένου δεν είναι να εξοβελίσει ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Είναι να θωρακίσει την δική μας ευγένεια, να διατηρήσει το σεβασμό στις ποιότητες των αρνήσεων, αλλά και να απεκδύσει τον μύθο των καλοθελητάδων αυτόκλητων και μη επαναστατών και να επανεξετάσει τα όρια της διακριτικότητας μας. Όταν εμείς απαιτούμε διαρκώς από τους εαυτούς μας και τις σχέσεις μας, δεν μπορεί να αρκούμαστε στις αυτοαναφορικές ακροβασίες. Και η μοναδική απαίτηση που προτάσσεται, δεν μπορεί παρά να είναι η διαρκής μας ωμή αναφορά στην πραγματικότητα των κάθε φορά συνθηκών και στην έμπρακτη απομυθοποίηση της ψευδοποιητικής και ψευδοπολιτικής διάχυτης ρητορικής μυθολογίας. Κι αυτό δεν προϋποθέτει κανενός είδους επίθεση. Προϋποθέτει την άμεση οικειοποίηση των συλλογικών χώρων και από τη μεριά μας, όπως, επίσης, και την άρση της τυχόν διακριτικής σιωπής.

Για το καλό της κάθε υπόθεσης.

Πέμπτη, 1 Μαΐου 2008

Μέρα που είναι σήμερα...

Πρέπει να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τις μη πραγματοποιημένες ευκαιρίες που τελούν σε ύπνωση στις αναδιπλώσεις του παρόντος. Πρέπει να θέλουμε να αδράξουμε αυτές τις ευκαιρίες, να εκμεταλλευθούμε ό,τι αλλάζει. Πρέπει να τολμήσουμε τη ρήξη με αυτήν την κοινωνία που πεθαίνει και που πλέον δεν θα ξαναγεννηθεί. Πρέπει να τολμήσουμε την έξοδο. Δεν πρέπει να περιμένουμε τίποτε από τη συμπτωματολογική θεραπεία της "κρίσης", γιατί δεν υπάρχει πλέον κρίση: ένα νέο σύστημα εγκαθιδρύεται, που καταργεί μαζικά την "εργασία". Παλινορθώνει τις χειρότερες μορφές κυριαρχίας, υποδούλωσης, εκμετάλλευσης, εξαναγκάζοντας σε έναν πόλεμο όλων εναντίον όλων, για να αποκτήσουν αυτήν την "εργασία" που (το νέο αυτό σύστημα) καταργεί. Αυτό που πρέπει να του προσάψουμε δεν είναι αυτήν την κατάργηση αλλά ότι εξακολουθεί να επιβάλει αυτήν την ίδια "εργασία" ως υποχρέωση, ως νόρμα, ως αναντικατάστατο θεμέλιο των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας όλων, ενώ ταυτόχρονα καταργεί τις νόρμες, την αξιοπρέπεια και την προσπέλαση προς αυτήν (την "εργασία"). Πρέπει με τόλμη να θελήσουμε την έξοδο από την "κοινωνία της εργασίας": δεν υπάρχει πλέον και δεν θα ξανάρθει. Πρέπει να θελήσουμε το θάνατο αυτής της κοινωνίας για να γεννηθεί μια άλλη πάνω στα ερείπιά της. Πρέπει να μάθουμε να διακρίνουμε το περίγραμμα αυτής της άλλης κοινωνίας πίσω από τις αντιστάσεις, τις δυσλειτουργίες, τα αδιέξοδα του παρόντος. Πρέπει η "εργασία" να χάσει την κεντρικότητά της στη συνείδηση, στη σκέψη, στη φαντασία όλων, πρέπει να τη δούμε με ένα άλλο μάτι, να μην τη σκεφτόμαστε ως κάτι που έχουμε ή δεν έχουμε, αλλά ως αυτό που κάνουμε. Πρέπει να θελήσουμε με τόλμη να επανοικειοποιηθούμε την εργασία. Από αυτήν την άποψη, είναι δηλωτικές οι πολεμικές που προκάλεσε το βιβλίο του Τζέρεμι Ρίφκιν. Αυτό που αποκάλεσε "το τέλος της εργασίας" αναγγέλλει το τέλος αυτού που όλος ο κόσμος συνήθισε να ονομάζει "εργασία". Δεν πρόκειται για την εργασία με την ανθρωπολογική ή φιλοσοφική έννοια. Δεν πρόκειται για την εργασία της γέννας ούτε αυτήν του γλύπτη ή του ποιητή. Δεν πρόκειται για την εργασία ως "αυτόνομη δραστηριότητα μετασχηματισμού της ύλης" ούτε για την εργασία ως "πρακτικο - αισθητηριακή δραστηριότητα" μέσα από την οποία το υποκείμενο εξωτερικεύεται παράγοντας ένα αντικείμενο που είναι το έργο του. Πρόκειται μόνο για την "εργασία" που προσιδιάζει στο βιομηχανικό καπιταλισμό: για την εργασία που γίνεται λόγος, όταν λέμε ότι μια γυναίκα "δεν έχει δουλειά", όταν αφιερώνει το χρόνο της στην ανατροφή των παιδιών της και ότι "έχει δουλειά", όταν αφιερώνει μέρος του χρόνου της στην ανατροφή των παιδιών των άλλων σε ένα βρεφονηπιακό σταθμό ή σε ένα νηπιαγωγείο (...). Το να θέλουμε να αρνηθούμε "το τέλος της εργασίας" στο όνομα της αναγκαιότητάς της και της μονιμότητάς της με την ανθρωπολογική ή φιλοσοφική έννοια, δείχνουμε το αντίθετο από αυτό που θέλουμε να αποδείξουμε: γιατί, ακριβώς, η εργασία, με την έννοια της αυτοπραγμάτωσης, της "ποίησης", της δημιουργίας ενός έργου, εξαφανίζεται ταχύτατα στις εικονικές πραγματικότητες της οικονομίας του άυλου. Αν επιθυμούμε να διασώσουμε και να επιμηκύνουμε χρονικά αυτήν την "πραγματική εργασία", επείγει να αναγνωρίσουμε ότι η πραγματική εργασία δεν είναι πλέον μέσα στην "εργασία": η εργασία, με την έννοια της ποίησης, που κάνουμε, δεν είναι πλέον ( ή είναι όλο και πιο σπάνια) μέσα στην "εργασία" με την κοινωνική έννοια, που έχουμε. Η επίκληση του ανθρωπολογικά αναγκαίου χαρακτήρα της δεν αποδεικνύει την αναγκαία διαχρονικότητα της "κοινωνίας της εργασίας". Το αντίθετο: πρέπει να εξέλθουμε της "εργασίας" και της "κοινωνίας της εργασίας", για να ξαναβρούμε το ενδιαφέρον και τη δυνατότητα της "πραγματικής" εργασίας. Ο Ρίφκιν, με τον τρόπο του (που δεν είναι ο δικός μου) δεν λέει άλλο πράγμα: λέει ότι η "εργασία", της οποίας αναγγέλλει το τέλος, θα πρέπει να αντικατασταθεί από δραστηριότητες με άλλα χαρακτηριστικά. Η "εργασία" που ο καπιταλισμός σε αυτήν την έσχατη φάση του καταργεί μαζικά είναι κοινωνική κατασκευή. Γι' αυτό και, ως τέτοια, μπορεί να καταργηθεί (...). Ο καπιταλισμός πέτυχε να υπερβεί την κρίση του φορντιστικού μοντέλου. Πέτυχε, σφετεριζόμενος μια τεχνο-επιστημονική αλλαγή, που υπερβαίνει τον ίδιο και της οποίας, όπως έδειξε ο Ζακ Ρομπέν στο βιβλίο του "Αλλαγή εποχής", είναι ανίκανος να εγγυηθεί την ιστορική και ανθρωπολογική της εμβέλεια. Εξαϋλωσε σε μεγάλο βαθμό τις πρωταρχικές δυνάμεις παραγωγής: την εργασία (είμαστε μόνο στην αρχή αυτής της διαδικασίας) και το σταθερό κεφάλαιο. Στο εξής, η πιο σημαντική μορφή σταθερού κεφαλαίου είναι η αποθηκευμένη γνώση που γίνεται στιγμιαία διαθέσιμη από τις τεχνολογίες της πληροφορίας, ενώ η σημαντικότερη μορφή της εργατικής δύναμης είναι το επίπεδο γνώσεων μιας κοινωνίας (intellect). Ανάμεσα σε αυτό το επίπεδο και το σταθερό κεφάλαιο -δηλαδή ανάμεσα στη ζωντανή γνώση και τη γνώση μηχανή- το σύνορο είναι τώρα ρευστό. Ο μεταφορντικός καπιταλισμός οικειοποιείται τη φόρμουλα του Στάλιν: "Ο άνθρωπος είναι το πολυτιμότερο κεφάλαιο". "Ο άνθρωπος" είναι απορροφημένος στη διαδικασία παραγωγής ως "ανθρώπινος πόρος", ως "ανθρώπινο κεφάλαιο", σταθερό ανθρώπινο κεφάλαιο. Οι ιδιαίτερες ανθρώπινες ικανότητές του ενσωματώνονται στο ίδιο σύστημα με τις άψυχες μηχανές. Γίνεται μέσο παραγωγής στην ολότητά του, μέχρι το είναι του ως υποκείμενο, δηλαδή κεφάλαιο, εργασία και εμπόρευμα ταυτόχρονα. Και στο βαθμό που δεν υπάρχει χρήση των ικανοτήτων του στο σύστημα αξιολόγησης του κεφαλαίου χρήμα, πετιέται, αποκλείεται, θεωρείται ως μη υπάρχων. Ο άνθρωπος -το πολυτιμότερο- κεφάλαιο είναι άνθρωπος που μπορεί να λειτουργεί ως κεφάλαιο. Ετσι, προσλαμβάνει όλη της τη σπουδαιότητα η έξοχη ερώτηση του Λέστερ Θάροου ("Το μέλλον του καπιταλισμού"): "Πώς μπορεί να λειτουργεί ο καπιταλισμός, όταν το σπουδαιότερο κεφάλαιο, το κεφάλαιο γνώση, δεν έχει πλέον ιδιοκτήτη"; Για την ώρα, ο καπιταλισμός προσφέρει δύο μερικευτικές και προσωρινές απαντήσεις: 1. Την "ατομική επιχείρηση", στην οποία "ο άνθρωπος" μεταχειρίζεται τον εαυτό του ως κεφάλαιο και αυτοαξιολογείται ως τέτοιο. Πρόκειται, κατά την έκφραση του Ρίφκιν, για την elite of knowledge workers, που αντιπροσωπεύουν το 4% του αμερικανικού ενεργού οικονομικά πληθυσμού και που κερδίζουν τόσα όσα το μισό ( 51%) όλων των μισθωτών. Ο Ρόμπερτ Ράιχ τούς περιγράφει ως "μικρή ελίτ εύπορων Αμερικανών σε μια χώρα όλο και φτωχότερων εργαζομένων. Τα μέλη αυτής της high-tech νομαδικής φυλής έχουν περισσότερα κοινά συμφέροντα μεταξύ τους απ' ό,τι με τους πολίτες των χωρών όπου κάνουν τις μπίζνες τους... Αποσύρονται όλο και σε πιο απομονωμένους θύλακες... και οι ζώνες δραστηριότητάς τους δεν μοιάζουν σε τίποτα με την υπόλοιπη Αμερική". 2. Η δεύτερη λύση προτείνεται από τις μεγάλες φίρμες: θέτουν υπό κατοχή το "ανθρώπινο κεφάλαιο", εγκαθιδρύοντας προκαπιταλιστικές, σχεδόν φεουδαλικές, σχέσεις δουλείας και ένταξης. Ο καπιταλισμός θα καταρρεύσει, λέει ο Θάροου, εκτός και αν αλλάξει θεμελιακά και προτείνει ένα "μεγάλο πρόταγμα", "μια πειστική θεώρηση ενός καλύτερου μέλλοντος", "τη θεώρηση ενός ανώτερου καλού κοινού σε ολόκληρη την κοινωνία". Ωστόσο, προσθέτει, αυτή η θεώρηση δεν υπάρχει πουθενά, "είναι χρέος της Αριστεράς να την προσφέρει". Αρα, πρέπει να διασώσουμε τον καπιταλισμό παρά τη θέλησή του; Είναι δυνατόν; Υπάρχει κάτι το καλύτερο που μπορεί να γίνει; Μπορούμε στη δική του έξοδο να αντιπαραβάλουμε τη δική μας σε εδάφη που δεν κυριαρχεί; Υπάρχουν, γι' αυτήν την έξοδο, προσπελάσιμοι δρόμοι, σε πλούσιες και περιφερειακές χώρες, σε αυτές που σήμερα συναθροίζονται 800 εκατομμύρια άνεργοι (μικρής ή μακράς διάρκειας) και στις οποίες 1.200 εκατομμύρια νέοι θα χτυπήσουν την πόρτα της "αγοράς εργασίας" τα επόμενα είκοσι πέντε χρόνια; Στις αρχές της δεκαετίας του '60 ήμασταν κάποιοι που διακρίναμε κατώτερες μεταρρυθμίσεις και επαναστατικές μεταρρυθμίσεις. Οι πρώτοι ήθελαν να διορθώσουν τις δυσλειτουργίες της υπάρχουσας κοινωνίας, οι δεύτεροι να την υπερβούν προς μια κοινωνία που προσδίδει νόημα και σκοπό στις ποικίλες δραστηριότητες. Το χρέος της πολιτικής ήταν να οριστούν οι ενδιάμεσοι στρατηγικοί στόχοι, η συνέχεια των οποίων να ανταποκρίνεται στα επείγοντα καθήκοντα του παρόντος, προδιαγράφοντας τη γέννηση μιας άλλης κοινωνίας. Την ίδια προσέγγιση την ξαναβρίσκω σήμερα στον Ανρί Μαλέρ ("Να επιδιώξουμε το ανέφικτο. Η ουτοπία μετά τον Μαρξ, παρά τον Μαρξ", Albin Michel, 1995) και στον Ζακ Μπιντέ ("Θεωρία της Νεωτερικότητας", PUF, 1990) με τον οποίο αισθάνομαι και τη μεγαλύτερη συγγένεια. "Αφότου αρνηθήκαμε να δρούμε εκκινώντας από έναν ριζικά άλλο τελικό σκοπό, κινδυνεύουμε να δούμε να εξαλείφεται το ακριβές όριο ανάμεσα σε ό,τι είναι σοσιαλιστικός μετασχηματισμός της καπιταλιστικής κοινωνίας και επιδιόρθωσης του καπιταλισμού... Είναι λογικό να βλέπουμε τον κόσμο από το έσχατο διανοητό τέλος του... Αυτοί που τελικά θα εισακουσθούν θα είναι όσοι θελήσουν να αλλάξουν την όψη του κόσμου".



Αντρέ Γκόρζ, Έξοδος από την εργασία, 1997

Πέμπτη, 17 Απριλίου 2008

Ένας "τυχαίος θάνατος" και ένα "Θεωρούν..."

Τρεις Ελληνες εργάτες έχουν ξεκινήσει απεργία πείνας στην πόλη Σεν Ναζέρ στις ακτές του Ατλαντικού, διεκδικώντας την καταβολή καθυστερημένων ημερομισθίων από τον εργοδότη τους. Ο Μπόρις Αθανασιάδης, βαφέας 45 ετών, ο Λεωνίδας Θεοχάρης, 38 ετών και ο Νίκος Ασλαμαζίδης, 35 ετών, που κατάγονται από τη Θράκη, εργάζονταν από το περασμένο φθινόπωρο ως ελαιοχρωματιστές στα ναυπηγεία Aker του Σεν Ναζέρ. Θεωρούν ότι έχουν πέσει θύματα της Elbe, γερμανικής εταιρείας-υπεργολάβου των ναυπηγείων, που καθυστερεί την καταβολή των ημερομισθίων τους. Στο αίτημά τους για πληρωμή των οφειλομένων ποσών έλαβαν στις 10 Φεβρουαρίου σαν απάντηση προφορική απόλυση που επιβεβαιώθηκε και εγγράφως στις 17 Μαρτίου.

Στις 14 Μαρτίου οι τρεις άνδρες κατασκήνωσαν στο δημαρχείο του Σεν Ναζέρ, αποφασισμένοι να μην εγκαταλείψουν τον αγώνα μέχρι τη δικαίωσή τους. Ζητούν να τους καταβληθούν δεδουλευμένοι μισθοί 8.000 ευρώ στον καθένα. Μετά από εργασία 56 ωρών την εβδομάδα για βαφή του πλοίου, απολύθηκαν από τον εργοδότη τους που ισχυρίζεται ότι τους χρωστάει μόνο 2.600 ευρώ και ότι θα τους τα στείλει στην Ελλάδα. «Δεν μπορούμε να δεχτούμε αυτή την αδικία», τονίζουν.

Οι Ελληνες εργάτες έχουν μεταφερθεί σε αθλητικές εγκαταστάσεις που τους παραχώρησε ο δήμος. Πλαισιώνονται από εκδηλώσεις συμπαράστασης των κατοίκων, από αριστερές οργανώσεις και συνδικάτα. Στις διαπραγματεύσεις της εταιρείας με τους απεργούς συμβάλλουν και εκπρόσωποι των ελληνικών προξενικών αρχών στη Γαλλία.

Η εφημερίδα «Λιμπερασιόν», σε άρθρο της με τον τίτλο «Η εξέγερση των εργατών της θάλασσας», περιγράφει τις συνθήκες εκμετάλλευσης ξένων εργατών σε ναυπηγεία. Τα στοιχεία της εφημερίδας δείχνουν ότι η ενοικίαση εργατών συνιστά ένα σύγχρονο δουλεμπόριο κι ότι η προσφυγή των εργαζομένων στη Δικαιοσύνη -ιδίως όταν πρόκειται για περιπτώσεις πολυεθνικών εταιρειών- καθιστά μακρόχρονη και αβέβαιη την έκβαση. Η κατάσταση διαιωνίζεται παρά τις εκάστοτε σκληρές κινητοποιήσεις εργατών για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους.

Ελευθεροτυπία, 31/03/2008


Ο ένας από τους τρεις απεργούς αμμοβολιστές, ο Νικόλας Ασλαμαζίδης, 35 χρονών, πέθανε στο κρεβάτι του σε χωριό κοντά στην Ξάνθη το βράδυ της Κυριακής προς Δευτέρα. Η 19ήμερη απεργία πείνας στέφθηκε με επιτυχία, ήταν μάθημα αγώνα αλλά και αξιοπρέπειας ενάντια στην γενικευμένη μοιρολατρία και την ανοχή προς τις αυθαιρεσίες των αφεντικών, εισέπραξε αμέριστη αλληλεγγύη, πήρε στο χέρι 7.200 ευρώ από την εταιρία και τα εισιτήρια επιστροφής, αλλά απέβη θανάσιμη για τον ίδιο. Η Δημοκρατία συμπυκνώνει το πνεύμα της σ' αυτό το "θεωρούν ότι έχουν πέσει θύματα"... της πρώτης παραγράφου της παραπάνω φυλλάδας...Το προσέξατε; "Θεωρούν"...Χωρίς αιδώ!
Εμείς; Ένα μούδιασμα...

Τετάρτη, 16 Απριλίου 2008

Μπατούστα εικοστεσσάρων και Φελισιτά είκοσι

Ανίκανη να αντιμετωπίσει το διογκωμένο κύμα δυσαρέσκειας και διαμαρτυρίας , καθώς και την αυξανόμενη τάση αυτοοργάνωσης των κατοίκων της Οαχάκα, η κυβέρνηση επιστράτευσε τους δολοφόνους της για να κάνει να σωπάσουν οι φωνές της ελευθερίας.

Στις 7 Απρίλη δολοφονήθηκαν 2 Μεξικάνες αγωνίστριες που εργάζονταν στον κοινοτικό ραδιοφωνικό σταθμό « Η φωνή που σπάει την σιωπή».

Η Μπατούστα Μερίνο 24 ετών και η Φελισιτά Μαρτίνες 20 ετών δολοφονήθηκαν σε ενέδρα που τους έστησαν παρακρατικοί στον δρόμο τους προς την Οαχάκα. Οι δύο συντρόφισσες συμμετείχαν στην οργάνωση και εξάπλωση ενός δικτύου κοινοτικών ραδιοφώνων και ενίσχυαν την ενδοιθαγενική επικοινωνία μέσω ίντερνετ και διαφόρων βίντεο. Στην ενέδρα τραυματίστηκαν βαριά άλλοι δυο σύντροφοι καθώς και το 6χρονο παιδί τους.

Το αίμα συνεχίζει να χύνεται, οι συνειδήσεις αιμορραγούν, μια πληροφορία ανάμεσα στις άλλες, τα δύο συντροφάκια, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, μια πληροφορία ανάμεσα στις άλλες, αθροίζουμε νεκρή ευαισθησία, κυκλωνόμαστε από παχύδερμες προσδοκίες παστωμένες με κρέμες από τον Hondo, βλέμματα λουστραρισμένα με ΙΚΕΑ, μια πληροφορία ανάμεσα στις άλλες, αδρεναλίνη και τίποτε δεν θα μείνει, μπουκωμένες αρτηρίες, προζακωμένα χαμόγελα, μια πληροφορία ανάμεσα στις άλλες, ας μου μιλούσατε ρε Μπατούστα και τίποτε άλλο, ας με βομβαρδίζατε με τα ισπανικά σας ρε Φελισιτά κι ας μην καταλάβαινα τίποτε, ας διαλύαμε με τις φωνές μας αυτό το πνιγμένο απόγευμα κι ας βαδίζαμε μαζί στο ξόδι χωρίς σφαίρες, χωρίς κρότους, χωρίς θρήνους, πάνω σε ένα δάκρυ, ένα δάκρυ ανάμεσα στα άλλα..

Σάββατο, 12 Απριλίου 2008

Μόνο εγώ το βλέπω έτσι;



Ομορφαίνει τους ουρανούς

η μοναξιά σου

καθώς κεντάς σύννεφα

Τετάρτη, 9 Απριλίου 2008

Ρέκβιεμ για το Nativity!

Το φθινόπωρο του 2007 σε έκθεση Μπιενάλε ένα ασπόνδυλο από αυτά που περιφέρονται μέσα στον "καλλιτεχνικό " κόσμο, ασπόνδυλο με το όνομα Guillermo Habacuc Vargas είχε μια "μεγαλειώδη" έμνευση. Το "έργο" του ήταν ένα αδέσποτο σκυλάκι, το όποιο είχε μαζέψει από τους δρόμους της πόλης San Jose στην Κόστα Ρίκα απ' όπου και ο ίδιος κατάγεται, ένα σκυλάκι που το έδεσε σε κάποιο σημείο της έκθεσης και το άφησε να πεθάνει από ασητεία εκεί δεμένο. Ένα μελλοθάνατο έκθεμα.
Ο "καλλιτέχνης" δήλωσε:

“Το όνομά μου είναι Guillermo Habacuc Vargas. Είμαι πενήντα χρονών και είμαι καλλιτέχνης. Πρόσφατα δέχτηκα κριτική για τη δουλειά μου με τίτλο “Eres lo que lees”, που παρουσιάζει ένα σκύλο που ονομάζεται Nativity (ωροσκόπος). Ο σκοπός αυτής της δουλειάς δεν ήταν να προκαλέσει πόνο (δεινά) στο φτωχό, αθώο πλάσμα αλλά το να απεικονίσει μια σκέψη. Στην πατρίδα μου το San Jose στη Costa Rica, δεκάδες χιλιάδες αδέσποτων σκυλιών λιμοκτονούν και πεθαίνουν από αρρώστιες στους δρόμους και κανένας δεν σπαταλάει μια δεύτερη σκέψη για αυτό.
Αν τώρα δημοσίως εκτεθεί ένα από αυτά τα πεινασμένα πλάσματα όπως στη περίπτωση της Nativity, δημιουργεί μια αντίδραση που καταδεικνύει τη γενικευμένη υποκρισία. Η Nativity
ήταν ένα πολύ άρρωστο πλάσμα που θα πέθαινε στους δρόμους έτσι και αλλιώς.”

Το συγκεκριμένο ασπόνδυλο έχει αλλάξει δηλώσεις ανάλογα με τις δημόσιες κριτικές:

Δήλωση 1: «Το σκυλί θα πέθαινε έτσι και αλλιώς»

Δήλωση 2: «Δεν γνωρίζω αν το σκυλί πέθανε ή όχι»

Δήλωση 3: « Ήθελα να το κάνω στη μνήμη του κυρίου Nativitad Canda (ένας ληστής που πέθανε από σκυλιά φύλακες)

Δήλωση 4: «Πραγματοποίησα την έκθεση για να δείξω την τραγική κατάσταση των αδέσποτων»

Έχουν μαζευτεί περίπου 200.000 υπογραφές μέσω του διαδικτύου που καταγγέλουν το γεγονός και έχουν αποφασίσει να ενοχλούν με ηλεκτρονικό μπλοκάρισμα τις γκαλερί που πρόκεται να φιλοξενήσουν έργα του ασπόνδυλου. Είναι αλήθεια ότι οι υπογραφές αποτελούν ήδη ένα είδος διαφήμισης, έστω και αρνητικής, που απ' ότι φαίνεται αυτό που κάνει είναι να επιβεβαιώνει τον ναρκισσισμό του ασπόνδυλου. Είναι σίγουρο ότι θα επικαλεστεί την ελευθερία έκφρασης του καλλιτέχνη, την ασυλία της γενικευμένης ασυδοσίας, την δημοκρατία του τίποτα. Είναι σιγουρο επίσης ότι ήδη έχουν ενεργοποιηθεί σύντροφοι που μπορεί να μην υπογράψουν στο διαδίκτυο αλλά στα μούτρα του "καλλιτέχνη". Δεν είναι πρόκληση; Με δυσκολία κάποιος μπορεί να μείνει ψύχραιμος. Να αντισταθεί στο να αντιστρέψει την ίδια τη λογική του "καλλιτέχνη" σε βάρος του: έτσι κι αλλιώς κι αυτός κάποτε θα πέθαινε...


Και το κλου της μπιενάλε δεν είναι άλλο από τους "φιλότεχνους", άπραγες, αδιάφορους πελάτες της:


Δευτέρα, 7 Απριλίου 2008

Προς εισαγγελέα εφετών Κ.Πούλη, Γ. Πετρόπουλος, Κορυδαλλός, 1992

Δεν έχω καμία αμφιβολία πως δεν πρόκειται να με βγάλεις από τη φυλακή, άμα πρώτα όχι απλά με ξεφτιλίσεις αλλά με καταξεφτιλίσεις, και χωρίς κανένα ίχνος ντροπής δεν φτύσεις στο βαθύτερο της καρδιάς μου σημείο. Πώς αλλιώς μπορεί να εξηγηθεί όλος αυτός ο χυδαίος χλευασμός που το τελευταίο διάστημα μου έκανες; Δεν είναι μόνο ότι μετά από τόσες πλαστές αναβολές για την υπόθεση της Κέρκυρας μου έδωσες του νούμερο 18 για να την κρατήσεις πάλι, δεν είναι ότι μεκράτησες επί τρεις ολόκληρες μέρες σε κείνο το φοβερό υπόγειο, που μέσα στην καρδιά της Αθήνας έχεις φτιάξει, και που δεν αντέχει να ζήσει ούτε μια ώρα το χειρότερο ζώο, μέσα σ' αυτό το ανήλιαγο, το υγρό, το παγερό, το σκοτεινό, το χωρίς αέρα και φως υπόγειο, που με μιά σου σκίζει την καρδιά, αλλά ακόμα και μέσα σ' αυτό δεν επέτρεψες να με επισκεφτούν ακόμα και τα πιο αγαπημένα μου πρόσωπα, αυτά που μέσα στην εικοσάχρονη πορεία τόσο ω μα τόσο πολύ για μένα έχουν πονέσει, κι όμως δεν τους άφησες ούτε καν να πλησιάσουν σε κείνο το σιδερόφραχτο κλουβί, έφτασες μάλιστα στο σημείο να τραβήξεις βίαια και τη συνήγορό μου, και να τη βγάλεις κι αυτή έξω από το κακούργικο εκείνο υπόγειο, που δυστυχώς για την κοινωνία μας έχει πάρει το θλιβερό όνομα του φιλόσοφου Σωκράτη. Μα δεν έφτασες ως εδώ, αλλά κάθε φορά που με γυρνούσες στη φυλακή, σε τέλεια φυσική εξάντληση μετά από κείνο το φοβερό κλέισιμο του κάτεργου του υπογείου, εσύ όχι απλά με ξεβράκωνες αλλά την τελευταία φορά ήθελες να σκύψω για να ολοκληρώσεις τον καταξεφτελισμό εις βάρος μου... Αυτή είναι λοιπόν η ηθική σου, να με πετάς στα υπόγεια σαν το χειρότερο σκυλί και μετά να απαιτείς να σου ανοίξω και τον κώλο μου... και μετά βγαίνεις από πάνω και φωνάζεις πως ο νόμος της έφεσης είναι αντισυνταγματικός... ΟΧΙ εισαγγελέα εφετών, ο νόμος της έφεσης δεν είναι αντισυνταγματικός αλλά αντισυνταγματική είναι η αδικία που μερικά της μόνο τρίμματα παραπάνω σου ενέφερα. Και αντισυνταγματική είναι η απομόνωση της Πάτρας, τα πειθαρχεία και οι καθηλώσεις της Κέρκυρας και του ψυχιατρείου, ακόμα αντισυνταγματικά είναι τα βασανιστήρια και οι δολοφονίες του κάτεργου της Λάρισας μαζί με όλων των κάτεργων. Όπως επίσης αντισυνταγματικοί και παράνομοι είναι όλες οι ταπεινώσεις και οι εξευτελισμοί που υφίσταμαι εκεί μέσα. Και ο πιο μεγάλος παράνομος είναι ο νόμος που με έχεις φυλακίσει και όχι ο νόμος της έφεσης αλλά οι νόμοι που εγκαθιδρύουν την βαρβαρότητα μιας δικτατορικής κοινωνίας, και αυτοί που εξακολουθούν να τους διατηρούν ακέραιους. Και κυρίως αντισυνταγματικό, ανήθικο και βάρβαρο είναι να με ξεβρακώνεις και να μου ανοίγεις τον κώλο.
Γ. Πετρόπουλος, 5 Νοέμβρη 1992

Ο Γ. Πετρόπουλος ισοβίτης από το 1969, 19 χρονώ τότε, τιμωρημένος από στρατοδικείο της χούντας για την εκτέλεση του πατριού του και "νταβατζή" της μάνας του (τον σκότωσε την ώρα που την χτυπούσε), συνειδητοποιήθηκε μέσα στην φυλακή μετά από την "όσμωση" με πολιτικοποιημένους φυλακισμένους, έγραψε μέσα στην φυλακή 2 βιβλία και διεκδίκησε την ελευθερία του με απεργία πείνας το 1995. Η επιστολή αυτή είναι απλώς ένα "δείγμα", μια από τις 12 που έστειλε "υπηρεσιακά" στον εισαγγελέα εφετών και αρμόδιο για την υπόθεσή του Κ. Πούλη. Υπηρεσιακά λέγοντας εννοούμε ότι οι επιστολές αυτές δεν γράφτηκαν για να δημοσιοποιηθούν και δεν δημοσιοποιήθηκαν ποτέ. Ήταν επιστολές προσωπικές. Το γεγονός αυτό τις κάνει σημαντικές για να κατανοήσουμε όχι μόνο πόσο αυθεντικά είναι αυτά που περιγράφει στα βιβλία του αλλά και πόσο δυνατός ήταν ο ίδιος ο πόθος για την ελευθερία και την αξιοπρέπειά του. Αυτή η στάση, όμως, είναι που πρέπει να μαθαίνεται, να δημοσιοποιείται. Αυτός ο εξανθρωπισμός είναι που πρέπει να μαθαίνεται, να δημοσιοποιείται.
Γιατί από μαθήματα εξανδραποδισμού έχουμε μπουχτίσει!

Πέμπτη, 27 Μαρτίου 2008

Ο Λόγος γεννήθηκε για να αναβάλλει διαρκώς την Πράξη...

Ο Λόγος γεννήθηκε για να αναβάλλει διαρκώς την Πράξη. Την αναβάλλει επειδή δεν γνωρίζει ποιά μπορεί να είναι αυτή η πράξη, δεν γνωρίζει αν υπάρχει πράξη που θα πάρει τη θέση του, την πανίσχυρη εξουσία του. Την αναβάλλει γιατί πράγματι αυτή η "ομόλογη" Πράξη μπορεί να υπάρξει, αλλά θα είναι ασεβής ή ανέφικτη. Φοβάται (ο λόγος) ότι ακριβώς γι' αυτό, θα εκτελεσθεί κακοποιημένη, κολοβωμένη. Κι από μιά τέτοια εξαμβλωματική πράξη, θα αναιρεθεί ο ίδιος, θα προδοθεί και θα καταλυθεί -κι όλη αυτή η πανικόβλητη αναβλητικότητα του λόγου ίσως δεν είναι παρά η κρυπτική (ή η αγύρτικη ή η μασημένη;) προφητεία μιας μεσσιανικής έλευσης της Κοινής Πράξης.

Γιώργος Χειμωνάς,
Τα όνειρα της αϋπνίας: το ιερατείο του ύπνου
και η δια των ονείρων καύσις των αιρετικών της νύχτας, 1994


(Αυτή η σημείωση προστίθεται τα μεσάνυχτα της 29 του Μάρτη)
Άφησα το παράθεμα να πλανιέται εδώ μετέωρο για λίγες μέρες χωρίς σχολιασμό, δύσκολο στο να κατανοηθεί με την πρώτη ματιά, ακρωτηριασμένο από το συνολικό κείμενο, σαν ένα ποίημα που μπορεί να σταθεί και χωρίς τις πολλαπλές ερμηνείες που το συνοδεύουν. Προσθέτω λοιπόν την διαφωνία μου με την καθολικότητα της ισχύος αυτού του παραθέματος. Ίσως να βρίθει αφέλειας, ίσως να θέλει να πολεμήσει προσχήματα, ίσως να θέλει να ξεπεράσει τον ίδιο του τον συγγραφέα. Σε αντίθεση πάντως με τον Χειμωνά πιστεύω στον Σαρτρ όταν διατυπώνει: οι λέξεις είναι πράξεις. Ακόμη και στην γλώσσα των άπραγων...

Σάββατο, 22 Μαρτίου 2008

Τι θα γίνει με την Παλαιστίνη;



14 Μάρτη 2008, Bilin, Παλαιστίνη, πορεία ενάντια στον διαχωριστικό φράχτη, πλαστικές σφαίρες, τραυματισμοί παλαιστινίων και αλληλέγγυων ισραηλινών αλλά και ανθρώπων από διάφορες άλλες χώρες, συλλήψεις, αλαζονεία, θλίψη και οργή...

Ο αποκλεισμός της Γάζας και η συνεχιζόμενη παράνομη συλλογική τιμωρία των κατοίκων της από το Ισραήλ είχε σαν αποτέλεσμα την εκτόξευση των τιμών των τροφίμων. Πολλά είδη τροφίμων, φάρμακα και άλλα αγαθά, όπως τα κατασκευαστικά υλικά δεν είναι πλέον διαθέσιμα. Υπάρχει μηδενικό απόθεμα για 91 φάρμακα. Τα νοσοκομεία δηλώνουν μηδενικό απόθεμα φαρμάκων της παιδιατρικής, αντιβιοτικών, φαρμάκων για χρόνιες ασθένειες, για τη θεραπεία του καρκίνου, για τους νεφροπαθείς και της IV γλυκόζης. Επιπλέον υπάρχουν ελλείψεις στον μηχανολογικό εξοπλισμό για την αιμοκάθαρση. Υπάρχει αύξηση των περιστατικών διάρροιας στα παιδιά και το ενδεχόμενο ξεσπάσματος τυφοειδούς πυρετού και ηπατίτιδας εάν δεν αρθεί η πολιορκία. Ο αποκλεισμός των συνόρων είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο δεκάδων Παλαιστινίων που έχρηζαν επείγουσας ιατρικής θεραπείας, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων καρκινοπαθών στο τελευταίο στάδιο, στους οποίους απαγορεύτηκε η είσοδος στο Ισραήλ ή στην Αίγυπτο από τη Shin Bet [μυστική υπηρεσία του Ισραήλ]. Σε δεκάδες ακόμη αρρώστους αρνήθηκαν την πρόσβαση σε νοσοκομεία στο Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και τη Δυτική Όχθη. Τριανταοκτώ εξ αυτών, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, πέθαναν τις δύο τελευταίες εβδομάδες. Χίλιοι από αυτούς τους ασθενείς οδεύουν προς το θάνατο!

Τα καύσιμα σπανίζουν εξαιρετικά και είναι ακριβά. Το κλείσιμο εργοστασίων είχε σαν αποτέλεσμα την απώλεια θέσεων εργασίας για περισσότερους από 80.000 εργάτες. Περιττό να ειπωθεί ότι εν τω μεταξύ οι Ισραηλινές Δυνάμεις Κατοχής εξακολουθούν να βομβαρδίζουν και να επιτίθενται στη Γάζα, να σκοτώνουν Παλαιστινίους, κυρίως παιδιά και αμάχους, αδιακρίτως.

(Από το site: the electronic intifada)

Πέμπτη, 20 Μαρτίου 2008

Απολύομαι...!!!

Τούτες τις μέρες που η υπόθεση του ασφαλιστικού είναι στο προσκήνιο επιλέγω να παραθέσω ένα απόσπασμα από την υπόθεση του εργασιακού. Δεν μπορεί να έχει μόνο σημασία το πως θα περάσουμε τα γεράματά μας αλλά, σαφώς πιο σημαντικό, το πώς θα ζήσουμε μέσα στους εργασιακούς χώρους. Πρόκειται για μια επιστολή που απευθύνεται από την συντρόφισσα Γιάννα προς αλληλέγγυους και φίλους και αφορά την υπόθεση της απόλυσής της. Γεγονότα που εξελίχθηκαν πριν σχεδόν δύο χρόνια και παρατίθενται εδώ όχι για να αναβιώσουν περασμένες καταστάσεις αλλά για να επιβεβαιώσουν μια ακόμη φορά την παραδοσιακή εργασιακή συνθήκη. Εκτός των άλλων, εν γνώσει της προβληματικότητας για ενδεχόμενη αυθαιρεσία όσον αφορά την "ανοιχτή" δημοσίευση της επιστολής, πρόκειται και για αγωγή εργασιακής στάσης και συντροφικού ήθους που δεν πρέπει να μένει μεταξύ ημετέρων. Εξάλλου δεν θεωρώ ότι οι άνθρωποι που επισκέπτονται εδώ το ιστολόγιο είναι άσχετοι...


Όταν πληροφορήθηκα από την Ταμία της εταιρίας ότι θα αναλάβω ξανά τις ταμειακές εργασίες (καταθέσεις και αναλήψεις από τράπεζες, μεταφορές σε καθημερινή βάση μεγάλων χρηματικών ποσών, πληρωμές λογαριασμών, εφορία, ΙΚΑ, ΤΕΒΕ, κλπ) πήρα την απόφαση να αρνηθώ τις εργασίες αυτές λόγω των συνθηκών κάτω από τις οποίες μου επιβαλλόταν η εκτέλεσή τους.
Συγκεκριμένα θα έπρεπε να αντιμετωπίσω μια εξαιρετικά αγχωμένη Ταμία που κάνει τις πληρωμές, όταν τις κάνει, στο "παρά ένα" και όταν έχει το περιθώριο στο "και ένα". Με άλλα λόγια αρνήθηκα να είμαι η τελική αποδέκτης της ανοργανωσιάς και της προχειρότητας και κατά συνέπεια του άγχους και της έντασης που αυτά συνεπάγονται. Για να το πω στη γλώσσα των εργαζομένων που κάνουν εξωτερικές δουλειές, δεν θέλησα να υποβάλλω τον εαυτό μου στον παραλογισμό εκείνον που λέει "πρέπει να γίνει ένα δρομολόγιο στη Γλυφάδα αλλά με υποχρεώνουν να περάσω πρώτα από το Μαρούσι..."
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφέρω ότι για τέσσερα χρόνια η Ταμίας με απασχολούσε για δουλειές της, ποτέ όμως δεν ήμουν η προτίμησή της γιατί από ένα σημείο και μετά αρνιόμουν να πηγαίνω δυο ή τρεις φορές την ημέρα στην ίδια τράπεζα.
Δεν αρνήθηκα να συζητήσω την τροποποίηση αυτών των όρων ώστε να βρεθούν τρόποι να γίνεται η δουλειά πιο ανθρώπινα και συγχρόνως πιο αποτελεσματικά. Ωστόσο, αυτή μου η πρόθεση δεν βρήκε καμία ανταπόκριση. Επιπλέον, δεν κατάλαβα γιατί δεν υπήρξε καμία πρόθεση να αντικατασταθεί ο συνάδελφος που έκανε τα τελευταία δυο χρόνια τη συγκεκριμένη δουλειά, εφόσον είχε δηλώσει έγκαιρα ότι παραιτείται από την εταιρία. Πρόκειται για μια περίεργη περικοπή προσωπικού αντιστρόφως ανάλογη των απαιτήσεων της δουλειάς.
Όλες οι δουλειές έχουν όρια στον τρόπο που εκτελούνται και τα αφεντικά δεν μπορούν να υποτιμούν ούτε να ταλαιπωρούν τον εργαζόμενο κάνοντας ό,τι γουστάρουν.
Η άρνησή μου λοιπόν για την οποία εκ των προτέρων κάποιοι είχαν ενημερώσει το αφεντικό που με περίμενε με λαχτάρα, έφερε αμέσως την απόλυσή μου. Μεταξύ άλλων μου είπε ότι δεν έχω από την αρχή τοποθετήσει τον εαυτό μου σωστά μέσα στην εταιρεία, εννοώντας ότι από την αρχή είχα αρνηθεί να τον μεταφέρω σα μοτο-ταξί με το μηχανάκι μου και είχα διεκδικήσει επιτυχημένα μαζί με συναδέλφους το επίδομα επικινδυνότητας, κάτι που στη συνέχεια έφερε την επιλεκτική μου απόλυση. Την απόλυση εκείνη αναγκάστηκε τότε να την ματαιώσει λόγω του ότι οι συνάδελφοι στάθηκαν αλληλέγγυοι και απαίτησαν να επιστρέψω.
Πιστεύω λοιπόν ότι το να απαλλαγεί από την παρουσία μου ήταν γι' αυτόν κάτι περισσότερο από επιθυμητό. Όντας μάλιστα..."γενναιόδωρος" -όπως όλοι όσοι εργαζόμαστε στον Κέδρο γνωρίζουμε- με απείλησε λέγοντας μου ότι αν αρνηθώ την απόλυσή μου, την οποία χαρακτήρισε ως "αγγελική", αφού για...καλή μου τύχη θα συμπεριελάμβανε και αποζημίωση, θα με απομάκρυνε από την εταιρεία με εξώδικο και θα τα βρίσκαμε στα δικαστήρια.
Τέτοια μεγαλοκαρδία ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα!
Από τις πρώτες στιγμές αυτών των γεγονότων συνάδελφοι και συναδέλφισσες απ' τον Κέδρο, ο Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου Χάρτου, "Ο βιβλιοφρικάριος" και το Σωματείο Εξωτερικών Υπαλλήλων στάθηκαν αλληλέγγυοι δίπλα μου, με πολλές προτάσεις και μεγάλη διάθεση για δυναμικές αντιδράσεις, αφού δεν υπάρχει μόνο η λαίλαπα των αφεντικών, υπάρχει και και το αντίπαλο δέος.
Για λόγους καθαρά προσωπικούς τα αφεντικά του Κέδρου τη "γλύτωσαν" από μένα> Δέχομαι την αποζημίωση, αφού μετά από κάποιους μήνες σκόπευα έτσι κι αλλιώς να παραιτηθώ.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω του ανθρώπους με τους οποίους όλα αυτά τα χρόνια μοιράστηκα ειλικρινείς καλημέρες, βλέμματα κατανόησης, συνεργασία, αλληλεγγύη, μικρές αρνήσεις και μυστικά, αγκαλιές, απόψεις και αγωνίες. Αυτά είναι που έχουν αληθινή αξία στις μικρές πάλες της ταξικής μας ζωής.
Όσο για τα αφεντικά και τα τσιράκια τους , εύχομαι καλή θητεία στον ...πάτο, μαζί με όλους κείνους που μπροστά στο χαμηλό συμφέρον της στιγμής ξεπουλάνε και την εργασιακή και την ανθρώπινη συνείδησή τους.

Όλα είναι δρόμος κι όλα συνεχίζονται
Γιάννα Κ.

Κυριακή, 16 Μαρτίου 2008

λιγότερο απ' όσο είχε φανταστεί, περισσότερο απ' όσο είχε ελπίσει

Ακούγεται ο Χορός του Τζόυς σε μερικά από τα στάσιμά του κάπου ανάμεσα στην περιπλάνηση του Οδυσσέα του -που είμαστε Εμείς- μέσα στην καθημερινή μας ζωή.


Στάσιμο πρώτο

Συλλογίστηκε ότι η προοδευτική επέκταση του πεδίου ανάπτυξης και εμπειρίας της προσωπικότητας συνοδευόταν παλινδρομικά από έναν περιορισμό της περιοχής συνδιαλλαγής των διαπροσωπικών σχέσεων


Στάσιμο δεύτερο

ισχυρός μέχρι τα ακραία όρια της αδυναμίας


Στάσιμο τρίτο

Νιώθω να υπάρχει μεσ' τα λόγια κάποιο κέντρισμα της σάρκας για ένα καινούργιο πάθος, μια σκιά σκοτεινότερη από την πρώτη που σκοτεινιάζει ακόμα και την αντίληψη που έχει για τον εαυτό του. Μια παρόμοια μοίρα βρίσκεται στο δρόμο του και οι δυο αγανακτήσεις σμίγουν σε μια δίνη...

Πέμπτη, 13 Μαρτίου 2008

Σημασία δεν έχει ότι είναι ο ανηψιός μου...



...αυτός που παίζει ντράμς αλλά ότι παρακολουθούμε μια καλή στιγμή ενός εκκολαπτόμενου monster drummer! His teachers say so, 'cause now he's just 13teen...
Αμφιθέατρο γυμνασίου στην Φλόριντα, 2007, το όνομα του γκρουπ: Entasis. Όλοι κάτω των 14.

Τετάρτη, 12 Μαρτίου 2008

Αχιλλέας: ο πρώτος αρνητής στράτευσης

Σε σχόλιο της σελίδας 113 του βιβλίου Ι: Οράτιος, Οι Ωδές, μπορεί να διαβάσει κανείς:

"Όταν άρχιζε ο τρωικός πόλεμος, η μητέρα του Αχιλλέα, η Θέτις, γνώριζε ότι ο γιός της θα έχανε τη ζωή του σ' αυτόν τον πόλεμο. Γι' αυτό τον έστειλε στην Σκύρο, όπου κρυβόταν ντυμένος γυναικεία ρούχα ανάμεσα στις θυγατέρες του βασιλιά του νησιού Λυκομήδη. Μολαταύτα κάποια μέρα έφτασε στην Σκύρο ο Οδυσσέας, μεταμορφωμένος σε γυρολόγο, και ανακάλυψε τον Αχιλλέα με το παρακάτω τέχνασμα. Μέσα σε γυναικείες πραμάτειες έκρυψε μερικά όπλα, για τα οποία ο Αχιλλέας έδειξε μεγαλύτερο ενδιαφέρον και άρχισε να τα περιεργάζεται. Έτσι προδόθηκε στον Οδυσσέα ποιος ήταν.

Σημειώνουμε πως αυτή η μορφή του μύθου, με την αφήγηση για τον κρυμμένο Αχιλλέα, ανήκει στην μεθομηρική παράδοση και προήλθε πιθανόν από τα Κύπρια έπη ή από την Μικράν Ιλιάδα. Την μορφή αυτήν του μύθου πραγματεύθηκε στην τραγωδία του Σκύριαι ο Ευριπίδης, απόσπ. 684"

Θαυμάσια! Η Θέτις, τι Θεά! Ο Αχιλλέας αρνητής στράτευσης! Και με τί τρόπο! Και ο Οδυσσέας ως πολυμήχανος στρατολόγος! Αριστούργημα!
Διηγώντας το οι προγονόπληκτοι ελληνολάτρες να κλαίνε...

Τρίτη, 26 Φεβρουαρίου 2008

Η μικρή μου εγκυκλοπαίδεια: απαλλοτριώστε την!

ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ
...Ο Χέγκελ συνέδεσε το θεσμό της ιδιοκτησίας με το γεγονός ότι ο άνθρωπος ήρθε να ζήσει σε έναν κόσμο όπου, αν και διαμορφωμένος από τη δική του γνώση και τον δικό του μόχθο, δεν ήταν πλέον δικός του, αλλά ορθωνόταν εναντίον των εσώτερων αναγκών του - ένας ξένος κόσμος διεπόμενος από αμείλικτους νόμους, ένας "νεκρός" κόσμος όπου η ανθρώπινη ζωή ματαιώνεται. Έτσι τα Νεανικά Θεολογικά Γραπτά αποτέλεσαν την αρχική διατύπωση της ιδέας της "αλλοτρίωσης", που επρόκειτο να παίξει αποφασιστικό ρόλο στην μελλοντική εξέλιξη της εγελιανής φιλοσοφίας.
Η πρώτη θεώρηση των θρησκευτικών και πολιτικών προβλημάτων από τον Χέγκελ φτάνει στη διεισδυτική παρατήρηση ότι η απώλεια της ενότητας και της ελευθερίας -ως ιστορικό γεγονός- είναι γενικό γνώρισμα της σύγχρονης εποχής και παράγων που χαρακτηρίζει όλες τις συνθήκες της ιδιωτικής και κοινωνικής ζωής. Αυτή η απώλεια της ελευθερίας και της κοινότητας, λεει ο Χέγκελ, είναι φανερή στις πολυάριθμες αντιθέσεις που πλημμυρίζουν την ζωή του ανθρώπου, και ιδιαίτερα στην αντίθεση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση. Αυτή η αντίθεση, η οποία μετέβαλε τη φύση σε εχθρική δύναμη που έπρεπε να κυριαρχηθεί από τον άνθρωπο, οδήγησε σε ανταγωνισμό ανάμεσα στην ιδέα και την πραγματικότητα, ανάμεσα στη σκέψη και το πραγματικό, ανάμεσα στην συνείδηση και την ύπαρξη. Ο άνθρωπος ανακαλύπτει διαρκώς ότι αποβάλλεται από έναν κόσμο που είναι ενάντιος και ξένος στις παρορμήσεις και τις επιθυμίες του. Πώς θα μπορούσε λοιπόν να ξαναφτιαχτεί αυτός ο κόσμος κατά τρόπο που να εναρμονίζεται με τις δυνατότητες του ανθρώπου;..
..."η ανάγκη της φιλοσοφίας γεννιέται όταν η ενοποιητική δύναμη έχει εξαφανιστεί από την ζωή των ανθρώπων, όταν οι αντιφάσεις έχουν χάσει την ζωντανή τους αλληλοσύνδεση και αλληλεξάρτηση και έχουν πάρει μίαν αυτόνομη μορφή" (Χέγκελ)
...Η ενοποιητική δύναμη για την οποία μιλάει αναφέρεται στη ζωτική αρμονία του ατομικού και του κοινού συμφέροντος, η οποία επικρατούσε στις αρχαίες δημοκρατίες και η οποία διασφάλιζε την ελευθερία του συνόλου και συγχώνευε τις συγκρούσεις μέσα στη ζωντανή ενότητα του Volksgeist. Όταν χάθηκε αυτή η αρμονία, η ζωή του ανθρώπου κατακλύστηκε από βαθύτατες συγκρούσεις που δεν μπορούσε πλέον να τις ελέγξει το σύνολο...
(Χ. Μαρκούζε, λόγος και επανάσταση, σ.52)
Στους περασμένους αιώνες, μια σημαντικότατη αιτία αλλοτρίωσης βρισκόταν στο γεγονός ότι το ανθρώπινο ον υπότασσε τη βιολογική του ατομικότητα στην τεχνική οργάνωση: ήταν ένας φορέας εργαλείων` δεν μπορούσαν να συναρμολογηθούν τεχνικά σύνολα παρά μόνο με τη βοήθεια του ανθρώπου, σα φορέα εργαλείων. Ο παραμορφωτικός χαρακτήρας αυτού του πράγματος ήταν ταυτόχρονα ψυχικός και σωματικός.
(G. Simondon, ο τρόπος ύπαρξης των τεχνικών αντικειμένων)
ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
Η αναδιάρθρωση υλοποιείται συνήθως μέσα από στρατηγικές βελτίωσης της παραγωγικής ευελιξίας και προσαρμογής στην αγορά. Η ευέλικτη παραγωγή εμφανίζεται με πολλές μορφές και χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα στοιχεία οργάνωσης και εξοπλισμού όπως (Sayer 1986, Schonberger 1982)
τη δυνατότητα συνεχούς μεταβολής της διαδικασίας παραγωγής, που επιτρέπει τη συχνή διαφοροποίηση των παραγόμενων προϊόντων
τον πολυλειτουργικό εξοπλισμό, που επιτρέπει τον απαναπρογραμματισμό των μηχανών σε διαφορετικά καθήκοντα
τη "χειροτεχνική" και όχι τη μαζική τεχνική κουλτούρα των εργαζομένων, που διευκολύνει την ενεργητική συμμετοχή στην παραγωγή και την ανάληψη πρωτοβουλιών
την κινητικότητα των εργαζομένων μέσα στο εργοστάσιο και τη συχνή αλλαγή καθηκόντων
τα μη ιεραρχικά συστήματα οργάνωσης της εργασίας και τις συλλογικές μορφές εργασίας που επιτρέπουν την ατομική ευελιξία και τις πρωτοβουλίες
τα συστήματα διαχείρισης των στοκ στη-στιγμή (just in time) που, βελτιώνοντας τη συνεργασία ανάμεσα στα κατακερματισμένα τμήματα μιάς παραγωγής, περιορίζουν τα αποθέματα, την εργασία αποθήκευσης και τους αποθηκευτικούς χώρους.
(Νίκος Νομικός, Τεχνοπόλεις, 1993)

ΑΠΟΛΥΤΗ ΙΔΕΑ

Μια βασική έννοια της χεγκελιανής φιλοσοφίας είναι ότι καθετί που υπάρχει είναι τελικά η απόλυτη ιδέα (το απόλυτο πνεύμα, ή στην απλή γλώσσα ο Θεός), και ότι η απόλυτη ιδέα δεν είναι ούτε μια σειρά σταθερά καθορισμένων πραγμάτων ούτε ένα σύνολο στατικών ιδιοτήτων, αλλά μια δυναμική οντότητα που βρίσκεται σε μια κυκλική διαδικασία της αλλοτρίωσης και της κατάργησης της αλλοτρίωσης. Η φύση είναι απλώς μια αυταλλοτριωμένη μορφή του απόλυτου πνεύματος, και ο άνθρωπος είναι το απόλυτο στη διαδικασία της κατάργησης της αλλοτρίωσης. Ολόκληρη η ανθρώπινη ιστορία είναι η διαρκής αύξηση της ανθρώπινης γνώσης του απόλυτου και ταυτόχρονα η εξέλιξη της αυτογνωσίας του απόλυτου, το οποίο μέσω του πεπερασμένου πνεύματος αποκτά συνείδηση του εαυτού του και, ξαναγυρίζει, από την αλλοτρίωση του μέσα στη φύση, στον εαυτό του. επειδή η αλλοτρίωση του απόλυτου πνεύματος στη φύση δεν είναι γεγονός εξαρτημένο από το χρόνο, αλλά άχρονο γεγονός, αυτό σημαίνει ότι η αφετηρία της παγκόσμιας ιστορίας είναι το ήδη αλλοτριωμένο πνεύμα, και ότι ολόκληρη η ιστορία ανάγεται στη διαδικασία της κατάργησης της αλλοτρίωσης.
(Γ. Πέτροβιτς, η αλλοτρίωση και η κατάργηση της, σελ. 10)
ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ
Το Αυτό, ο ασυνείδητος πυρήνας του ψυχισμού, περιλαμβάνει το σύνολο των περιεχομένων που αναπαριστούν ό,τι είναι απρόσωπο ή ό,τι δεν είναι παρόν, αντιστέκεται ή συγκρούεται με το πεδίο της συνείδησης (ορμές, απωθημένες σεξουαλικές επιθυμίες, ο Λόγος του Άλλου).
Το ασυνείδητο συγκροτείται σε κάποιο χρόνο, δημιουργώντας τον ιδιόκοσμό του ως έναν «τόπο» ο οποίος αποτελείται από δυο βασικές κατηγορίες στοιχείων: τις εικόνες (σημεία και σύμβολα) και τις ορμές (αισθήματα που πραγματοποιούν διάφορες επιθυμίες) οι οποίες καθ’ εαυτές γίνονται αντικείμενο της συνείδησης μόνο μέσω αυτών των εικόνων που αντιπροσωπεύουν. Τα περιεχόμενα του έτσι είναι διαδοχικές εγγραφές από διάφορες σημαίνουσες ενορμητικές απωθήσεις (καλέσματα, παιδικές μνήμες, αισθητηριακά ερεθίσματα, διεγέρσεις, κατάλοιπα, εντυπώσεις κτλ.) οι οποίες είναι παρούσες ως αναπαραστάσεις που συνοδεύονται από επιθυμητικά συναισθήματα. Για τον Φρόυντ υπάρχει μια δομική διαφορά μεταξύ των αναπαραστάσεων και των ορμών. Οι ορμές αντιστοιχούν στις διαδικασίες εκφόρτισης/δράσης του υποκειμένου που γίνονται αντιληπτές ως αισθήσεις, ενώ οι ψυχικές αναπαραστάσεις που αρθρώνονται στο εσωτερικό της εμπειρίας ικανοποίησης αφορούν τις ψυχικές επενδύσεις των ιχνών της μνήμης, μπορούν να κατανοηθούν ως αληθινές σκηνοθεσίες ασυνείδητης επιθυμίας. Η επιθυμία (libido), ενώ πηγάζει μέσα από την απώλεια (έλλειψη) του πρώτου αντικειμένου που ικανοποιεί την ανάγκη η οποία γίνεται αισθητή μέσω μιας ορμής, συγκροτείται στη βάση μιας διακίνησης αδιάσπαστα συνδεδεμένης με τα μνημονικά ίχνη και επιτυγχάνει την εκπλήρωση της μέσα από την ψευδαισθητική αναπαραγωγή των αναπαραστάσεων που έχουν γίνει σήματα αυτών των ιχνών. Η ύπαρξη του ασυνειδήτου σημαίνει ότι μια παράσταση που αντιπροσωπεύει μια ορμή, η οποία δεν μπορεί ή δεν πρέπει να ικανοποιηθεί, δεν καταστρέφεται αλλά απομακρύνεται από τη συνείδηση βρίσκοντας τόπο στο ασυνείδητο όπου εγγράφεται και όπου γυρεύει την ευκαιρία να επανέλθει και να ικανοποιηθεί με άλλο τρόπο.
(Β Ρωμανός, το υποκείμενο στην ύστερη νεωτερικότητα)

[Ο Καστοριάδης θεωρεί το ασυνείδητο, ως μια αδιαχώριστη «παραστασιακή/αισθηματική/προθεσιακή» ροή, που δεν μπορεί ποτέ να καθοριστεί απόλυτα χωρίς να παύει να επιδέχεται επιμέρους καθορισμούς. Αντιστοιχεί σε ένα ριζικά διαφορετικό τρόπο του είναι από αυτόν που θέτει η παραδοσιακή λογική, τον οποίο και ονομάζει μάγμα. Το μάγμα ορίζεται ως «αυτό από το μπορούμε να εξάγουμε (ή μέσα στο οποίο μπορούμε να κατασκευάσουμε) συνολιστικές οργανώσεις απροσδιόριστου αριθμού αλλά που δεν μπορεί ποτέ να ανασυγκροτηθεί (ιδεατά) με συνολιστική (πεπερασμένη ή άπειρη) σύνθεση αυτών των οργανώσεων»] (Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σ. 479)

ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

Ο άνθρωπος ως είδος είναι επίσης ένα «καθολικό» και γι’ αυτό «ελεύθερο» έναντι της φύσης και του αντικειμενικού κόσμου, ον. Έχει το προνόμιο έναντι όλων των άλλων όντων να θέτει ως αντικείμενό του όλα τα είδη των όντων. Πάνω απ’ όλα έχει την ικανότητα να θέτει ως αντικείμενο της θέλησης και της συνείδησης του την ίδια του την δραστηριότητα, τη δράση που συνιστά τη ζωή του. Ο άνθρωπος οργανώνει τη δράση του επί τη βάσει του λόγου που διαθέτει και της «συνείδησης» που διαμορφώνει, τα οποία και του επιτρέπουν να υπερβαίνει την μερικότητα των συνθηκών εντός των οποίων εκάστοτε βρίσκεται, να σκέπτεται πέραν αυτής, να συλλαμβάνει τον κόσμο ως γενικότητα-καθολικότητα, και να ζει για τούτο μια ζωή εννοημένη και πνευματική, όχι μια ζωή μονόπλευρη φυσική-ζωή.
Παρόλο που η ελευθερία –η υπόρρητη αρχή της ορθολογικής θέλησης- είναι πραγματική μόνο όταν η θέληση είναι υποκειμενική, η τελευταία κερδίζει την αυτονομία της μόνο κάτω από καθολικούς νόμους, δηλαδή όταν επιδεικνύει υπευθυνότητα. Σε αυτή την εγγενή διάσταση μεταξύ της ατομικής πράξης και της δυνάμει ικανότητας της ν’ ανοιχτεί σε μια συλλογικότητα, βρίσκουμε την πηγή όλων των εσωτερικών συγκρούσεων και αντινομιών του σύγχρονου πολιτισμού. Και στις τέσσερις κύριες συνδηλώσεις της «αρχής της υποκειμενικότητας» οι οποίες συνοδεύουν τις περίπλοκες και αντιφατικές αλλαγές που επέφερε η Νεωτερικότητα, ελλοχεύει η απειλή και ο κίνδυνος:
Η άνευ όρων ανάδυση της υποκειμενικότητας μπορεί να γίνει ένας ανομικός ατομισμός που καταργεί όλους τους κοινούς δεσμούς (όπως εκδηλώνεται για παράδειγμα στην περίπτωση του καπιταλιστικού ατομισμού)·
το δικαίωμα στην κριτική μπορεί να γίνει αυτοκαταστροφικό όταν γίνεται ολοκληρωτικά, κατά τέτοιο τρόπο ώστε να γυρίζει ενάντια στον εαυτό του και να υποβαθμίζει την ίδια τη βάση για κριτική·
η αυτονομία της πράξης μπορεί να μετατραπεί σε καταστροφή και τρομοκρατία όταν στο αίτημα για την αφηρημένη απόλυτη ελευθερία δεν υπάρχει καμία δύναμη που να της αντιστέκεται και τέλος
ο στοχασμός πάνω στην ίδια τη σκέψη του ανθρώπου για τον κόσμο μπορεί να εκφυλιστεί σε μια αφηρημένη συζήτηση για τη Σκέψη και το Ον.
Ερώτημα: Από τη στιγμή που οι περιοριστικές δυνάμεις του ασυνειδήτου και της γλώσσας εμφανίζονται ως αντικειμενοποιημένες, ανώνυμες δυνάμεις που υπερβαίνουν την ικανότητα του υποκειμένου να ανιχνεύσει ή να επιδράσει άμεσα πάνω τους, θα μπορούσε να είναι δυνατή η διατύπωση μιας «συνθήκης δυνατότητας» της αυτονομίας;
Για τον Καντ το υποκείμενο θεωρείται πραγματικά ελεύθερο μόνον όταν πράττει ηθικά. Η ύπαρξη ενός ζωτικού χώρου που να επιτρέπει τη θετική διενέργεια των στόχων, η ανεξαρτησία επομένως από τα εξωτερικά εμπόδια και την επιτηδευμένη παρεμβολή των άλλων, είναι προϋπόθεση της ελεύθερης πράξης.
Χρειάζεται επομένως κάποιο κανονιστικό κριτήριο με αναφορά στο οποίο θα αποτιμάται το ηθικό περιεχόμενο των επιμέρους επιλογών και πράξεων.
[η πλήρης αποδοχή των κριτικών της καντιανής θέσης θα μας οδηγούσε στην ουσιαστική άρνηση της δυνατότητας μη καθορισμένης δράσης ή και σκέψης. Σε αυτή την προοπτική το άτομο και η κοινωνία μπορούν να θεωρηθούν μόνο σαν συστήματα που ισορροπούνται από μηχανισμούς πέρα από τον έλεγχο των δρώντων και στα οποία ό,τι υπάρχει είναι εκ των προτέρων νομιμοποιημένο και αποδεκτό]
Για τη διαλεκτική του Διαφωτισμού, τα βασικά κατηγορήματα της αυτονομίας, η ηθική κριτική και η δημιουργικότητα, αποτελούν ταυτόχρονα και τα θεμέλια που συγκροτούν μια γνήσια πολιτική ιστορία.
Υπάρχει μια βασική διχοτόμηση μεταξύ αυτονομίας και ετερονομίας, που συγκροτούνται ως συνολικώς περιέχοντα αμοιβαίως αποκλειστικά μοντέλα της θέλησης. Δηλαδή ή η θέληση δίνει το νόμο στον εαυτό της, στην οποία περίπτωση έχουμε αυτονομία, ή ο Νόμος κατά κάποιο τρόπο δίνεται στη θέληση εξωτερικά, στην οποία περίπτωση έχουμε ετερονομία.
Ο Φρόυντ αλλά και η μεταφροϋδική ψυχανάλυση μας δείχνουν ότι το Εγώ, ο φορέας της ορθολογικής σκέψης στον ψυχισμό του ατόμου, παραμένει πάντα διχασμένο, αποκλείοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την προοπτική θεώρησης του υποκειμένου ως μιας υποστατικής ενότητας που εξουσιάζει απόλυτα τις καταστάσεις του νου έτσι ώστε να μπορέσει ν’ αποτελέσει έναν αυτόνομο φορέα ορθολογικών προθέσεων, επιδιώξεων και επιλογών.
[Ο Καστοριάδης βασίζεται στον «τρόπο του είναι» του ασυνειδήτου. Θεωρεί ότι το ασυνείδητο, ως μια αδιαχώριστη «παραστασιακή/αισθηματική/προθεσιακή» ροή, δεν μπορεί ποτέ να καθοριστεί απόλυτα, χωρίς να παύει να επιδέχεται επιμέρους καθορισμούς. Αντιστοιχεί σε ένα ριζικά διαφορετικό τρόπο του είναι από αυτόν που θέτει η παραδοσιακή λογική, τον οποίο και ονομάζει μάγμα. Το μάγμα ορίζεται ως «αυτό από το μπορούμε να εξάγουμε (ή μέσα στο οποίο μπορούμε να κατασκευάσουμε) συνολιστικές οργανώσεις απροσδιόριστου αριθμού αλλά που δεν μπορεί ποτέ να ανασυγκροτηθεί (ιδεατά) με συνολιστική (πεπερασμένη ή άπειρη) σύνθεση αυτών των οργανώσεων»]
Ενώ το σύστημα του Υπερ-Εγώ πρέπει ήδη να κατέστησε σαφές ότι η αντίληψη και η συνείδηση αναπτύσσονται μέσω της επαφής με τον Άλλο, η γλωσσολογική αποδόμηση του υποκειμένου επισημαίνει ότι αυτός ο Άλλος είναι πάντοτε δεδομένος και προϋπάρχων. Το μεσευμένο από κοινωνικά καταξιωμένα αντικείμενα σύστημα γλωσσικών νοημάτων προηγείται πάντα των επιμέρους ατόμων, κι έτσι η εικόνα του καντιανού υποκειμένου, του προικισμένου με δημιουργικό λόγο και θέληση ικανή να προσδώσει ηθικό περιεχόμενο στις πράξεις του χωρίς κοινωνικό δεσμό, είναι αναγκαστικά ατελής.
Η αυτονομία μπορεί να συνταχθεί χωρίς κίνδυνο ιδεαλισμού και χωρίς να εμφανίζεται ως μια υπερβολική απαίτηση για το υποκείμενο, μόνο αν ιδωθεί ως η μεγιστοποίηση της ελεύθερης σχέσης και επαφής του Εγώ με τις δυνάμεις του ασυνείδητου, του Υπερεγώ και της γλώσσας.
[βασική θέση του Λακάν και του Καστοριάδη είναι η ύπαρξη μέσα στην ψυχή δομών νοήματος που ποτέ δεν είναι πλήρως κλειστές και ορισμένες]
Η αυτονομία εδραιώνεται στην ψυχική ωριμότητα του υποκειμένου και είναι περισσότερο συνυφασμένη με μια ικανότητα, η οποία, αν καλλιεργηθεί, μπορεί να καταλήξεις στην αυτοδέσμευση, δηλαδή στην συνειδητοποίηση του ατόμου ως μέλους μιας συλλογικότητας και στην αναγνώριση ότι οι αποφάσεις του είναι συνυπεύθυνες για τον προσανατολισμό των κοινωνικών πρακτικών.
[η αυτονομία θα είναι η κυριαρχία του συνειδητού πάνω στο ασυνείδητο]
[ το Εγώ της αυτονομίας δεν είναι απόλυτος Εαυτός, μονάδα που καθορίζει και στιλβώνει την εξωτερική-εσωτερική της επιφάνεια για να την απαλλάξει από τις βρωμιές που έφερε η επαφή με τους άλλους· είναι η εναργός και διαυγής αρχή που αναδιοργανώνει συνεχώς τα περιεχόμενα, βοηθούμενη από τα ίδια αυτά περιεχόμενα, που παράγει μ’ ένα υλικό και σε συνάρτηση με ανάγκες και ιδέες, οι οποίες είναι μίγμα αυοτού που βρήκε να υπάρχει ήδη και αυτού που η ίδια παρήγαγε] Καστοριάδης

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αν προσπαθήσω να αποδώσω με λίγες λέξεις τη στάση που κράτησα τότε δεν θα εξαπατηθεί λιγότερο ο αναγνώστης από μένα. Ξέρουμε πως η γλώσσα μας είναι ανίκανη ακόμα και τα είδωλα να αποκαταστήσει των σβησμένων και των αλλόκοτων καταστάσεων. Αυτό συμβαίνει σ’ όλη την έκταση αυτού του ημερολογίου αν προσπαθήσω να το κάνω μια καταγραφή εκείνου που υπήρξα, κάποτε. Αποσαφηνίζω λοιπόν την κατάσταση και λεω ότι το κείμενο αυτό χρέος έχει να σας πληροφορήσει για το ποιος είμαι σήμερα που το γράφω. Δεν αποτελεί μια αναζήτηση του περασμένου καιρού. Είναι ένα έργο τέχνης που η ματιέρα και το πρόσχημα του είναι η ζωή που έζησα παλιά. Θα είναι ένα προϊόν που έχει σταθεί ακίνητο με τη βοήθεια του παρελθόντος, το αντίθετο δεν συμβαίνει. Μάθετε λοιπόν ότι τα γεγονότα έγιναν έτσι όπως σας λεω πως έγιναν, τα ερμηνεύει όμως αυτό που είμαι σήμερα εγώ, αυτό που έχω γίνει.

(Ζαν Ζενέ, το ημερολόγιο ενός κλέφτη)
Η ζωή μου πρέπει να είναι ένα συναξάρι, που θα πει να διαβάζεται, κι όταν κάποιος την διαβάζει να ζωντανεύει μέσα του μια καινούργια συγκίνηση που την ονομάζω ποίηση. Εγώ πια δεν είμαι τίποτα, ένα πρόσχημα μόνο.
(Ζαν Ζενέ, το ημερολόγιο ενός κλέφτη)

ΔΟΜΙΚΙΣΜΟΣ

...Η αντίληψη για την κοινωνία ως σύστημα, έστω "ανοιχτό", έχει προκαλέσει σημαντική συζήτηση και ανάμεσα στους θεωρητικούς του μαρξισμού. Χαρακτηριστική η αντίθεση του Henri Lefebvre στη συστημική αντίληψη για την κοινωνία και η αντιπαράθεση του στον μαρξιστικό στρουκτουραλισμό. Ο πυρήνας της συζήτησης αφορά το αντιθετικό δίπολο κοινωνικής δομής και κοινωνικής σχέσης. Εάν προεξέχον στοιχείο θεωρηθεί η κοινωνική δομή, τούτο οδηγεί σε μία "συστημική" αντίληψη για την κοινωνία, η οποία υποβαθμίζει και αλλοιώνει την "κίνηση" της ως θεμελιώδη διάσταση της συγκρότησης της. Ο συστημικός λόγος, άλλωστε, από την ίδια του την αφετηρία καθίσταται στατικός, αγκυλώνεται οσοδήποτε σύνθετη και πολυεπίπεδη κι αν είναι η σύλληψη του για την κοινωνική πραγματικότητα ως σύστημα. Από την άλλη πλευρά, η προβολή της έννοιας της σχέσης και η υποβάθμιση στην ανάλυση μας της έννοιας της δομής οδηγεί στην παραγνώριση της τάσης της κοινωνικής πραγματικότητας, να κρυσταλλώνεται σε δομές. Δομές οι οποίες, αν και ουδέποτε ολοκληρώνονται εξ αιτίας της "κίνησης" της κοινωνίας, δίνουν υπόσταση και μορφή (έστω ατελή, υπό συνεχή εξέλιξη/μετάλλαξη-υπέρβαση ή/και αποσύνθεση-ανασύνθεση) στις συγκεκριμένες κοινωνικές συγκροτήσεις κάθε ιστορικής φάσης. Η έννοια του "ανοικτού συστήματος" δεν φαίνεται να λύνει το ζήτημα του αντιθετικού δίπολου κοινωνικής δομής-κοινωνικής σχέσης, παρά μόνο με τη χρήση ενός αυτοαναιρούμενου όρου. Αντίθετα ο χαρακτήρας του αντιθετικού δίπολου κοινωνικής δομής- κοινωνικής σχέσης προσεγγίζεται επαρκέστερα, αν το κατανοήσουμε ως διαλεκτική σχέση στα πλαίσια της ανάπτυξης της "ιστορικής δυναμικής": οι κοινωνικές σχέσεις τείνουν να αρθρώνονται σε (ατελείς πάντα) κοινωνικές δομές, αυτοαναιρούμενες εν μέρει ή και συνολικά δια μέσου αυτής της άρθρωσης (λ.χ. ο μετασχηματισμός του κοινωνικού κινήματος σε κοινωνικό θεσμό αποτελεί ταυτόχρονα μία ποιοτική αλλαγή-μετάλλαξη, αλλά και μια αυτοαναίρεση του κοινωνικού κινήματος μέσα από τη νέα του θεσμική υπόσταση). Αντίστροφα, οι κοινωνικές δομές μέσα από τις εσωτερικές τους αντιφάσεις που συνδέονται με το ατελές της υπόστασης τους και τις αντιθέσεις που αναπαράγουν ή/και προκαλούν σε ένα νέο πεδίο, προωθούν την "κίνηση" (εξέλιξη ή/και μετάλλαξη-υπέρβαση ή/και αποσύνθεση-ανασύνθεση) των κοινωνικών σχέσεων, αυτοαναιρούμενες επίσης εν μέρει ή και συνολικά, αφού αυτή η "κίνηση" εμπεριέχει ταυτόχρονα και την αποδόμηση και εκ νέου αναδόμηση της κοινωνικής πραγματικότητας.
(Στέλιος Μπαμπάς, Γιατί ο Μαρξ "ψήφιζε" διεθνοποίηση;, σ.17 παρατήρηση, 1977)
...η στρουκτουραλιστική εκδοχή του μαρξισμού, που εμφανίστηκε στη Γαλλία στα μέσα της δεκαετίας του 1960, επιδίωξε να εναρμονίσει τη μαρξιστική σκέψη με τον φαινομενικά οργανωμένο και "αυτόματο" χαρακτήρα της προηγμένης καπιταλιστικής κοινωνίας, κοινωνίας όπου τόσο η εργατική όσο και η αστική τάξη έχουν "προκαθορισμένους" ρόλους. Για στοχαστές όπως oι Saussure και Jacobson, που ερεύνησαν την εσωτερική δομή της γλώσσας, Levi-Strauss, που εφάρμοσε το στρουκτουραλισμό στις πρωτόγονες ιεροτελεστίες, Lacan, που έκανε το ίδιο στην ψυχολογία, και Foucault στις κοινωνικές σχέσεις και τη γνώση, κομβικό σημείο για την κατανόηση της ανθρώπινης κοινωνίας δεν είναι "οι συνειδητές δραστηριότητες του ανθρώπινου υποκειμένου, αλλά η μη συνειδητή δομή που προϋποθέτουν αυτές οι δραστηριότητες" (McLellan 1979). Ο Louis Althusser εισήγαγε αυτή τη στρουκτουραλιστική οπτική στα κείμενα του Μαρξ στα πλαίσια της κριτικής του μαρξιστικού ανθρωπισμού των Lefebvre και Sartre. Όπως ο Levi-Strauss, o Foucault και άλλοι στρουκτουραλιστές, ο Althusser αντιμάχεται τον υποκειμενισμό που τοποθετεί το "ανθρώπινο" υποκείμενο στο κέντρο των μεταφυσικών συστημάτων. Στην έμφαση που δίνει στο άτομο και στην ατομική δραστηριότητα ο Sartre, o Althusser αντιπαραθέτει την αντίληψη του σχετικά με τις εξαρτημένες πράξεις και το άτομο που είναι υποταγμένο σε ιδεολογικούς μηχανισμούς...
(Martin Carnoy, Κράτος και πολιτική θεωρία, σ. 125)
Η ιστορία δεν γράφεται ούτε από τα γεγονότα, ούτε από τα υποκείμενα αλλά από τους «λόγους» τους.
Ο στρουκτουραλισμός δεν δέχεται ως αφετηρία το σκεπτόμενο υποκείμενο αλλά τη δομή. Η δομή είναι πιο ασφαλής τόπος για στοχασμό από το υποκείμενο που διαρκώς αλλάζει υπό την επιρροή των ιδεολογιών. Η δομή λοιπόν δεν έχει ιδεολογία.
Φουκώ
Ο δομισμός θέτει το υποκείμενο ως κάθε φορά, σημείο τομής πολλαπλών δομών νοήματος. Αυτές οι δομές αντιστοιχούν στους κοινωνικούς, μη βιολογικούς καθορισμούς του υποκειμένου και το ορίζουν πλήρως, μη επιτρέποντας κάποια αυτονομία. Ταυτόχρονα όμως αυτές οι δομές προσδιορίζουν και μια ταυτότητα –ή ταυτότητες- του υποκειμένου ως τέτοιου. Πρόκειται για την ταυτότητα του, με καντιανούς όρους, εμπειρικού υποκειμένου, δηλαδή του καθορισμένου και προσδιορίσιμου μέρους του υποκειμένου. Η θεμελίωση της ταυτότητας δεν ήταν αναγκαία για το υποκείμενο ως φορέα του ορθού λόγου και εξ ορισμού αυτόνομου, όπως το καντιανό νοητικό υποκείμενο, γιατί ο λόγος εμπεριέχει τη δυνατότητα ανακλαστικής στοχαστικότητας. Παράλληλα δεν είχε νόημα η αναφορά σε «ταυτότητα» για το πλήρως καθορισμένο μέρος του υποκειμένου. Στο δομισμό συναντάμε το παράδοξο της αναφοράς σε ταυτότητα, που υπονοεί αυτοαναφορικότητα και παραπέμπει σε δυνατότητα γνώσης και δράσης και, ταυτόχρονα, τη θέση ότι η ταυτότητα αυτή είναι πλήρως ετεροκαθορισμένη. Είναι ακριβώς αυτό το παράδοξο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια υπέρβαση της απόρριψης κάθε δυνατότητας αυτονομίας του υποκειμένου.
(Κανάκης Λελεδάκης, το υποκείμενο στην ύστερη νεωτερικότητα)

ΕΓΚΛΗΜΑ

Η απλούστερη αιτία που μ’ έκανε κλέφτη είναι πως έπρεπε να φάω. Ποτέ ωστόσο αυτή την εκλογή μου δεν την προκαθόρισε η ανταρσία, η πίκρα, η οργή ή όποιο αίσθημα παρόμοιο. Προετοίμασα την περιπέτεια μου μ’ ένα μεράκι μανιακού, «μ’ ένα μεράκι ζηλωτού», όπως στολίζουμε μια κάμαρα όπου θα κάνουμε έρωτα. Γιατί εμένα η κάβλα μου ήταν το έγκλημα.
Πολύ φοβούμαι πως ο δεσμός που συγκρατούσε τις συμμορίες ήταν ίσως ναι απληστία που κρυβόταν πίσω από το θυμό, πίσω απ’ τη διεκδίκηση περισσότερης δικαιοσύνης. Όταν κανείς δίνει στον εαυτό του τέτοιες προφάσεις και δικαιολογίες, γρήγορα φτάνει στο σημείο, έχοντας πάρει τις προφάσεις αυτές για ξεκίνημα, να πλάσει μια ηθική που είναι η σκιά του εαυτού της.
(Ζαν Ζενέ, το ημερολόγιο ενός κλέφτη)
Το ότι κάποια πύλη οδηγούσε από τον φωτεινό, καθημερινό κόσμο που μέχρι τώρα γνώριζε σ’ έναν άλλο, θαμπό, σκοτεινό, ταραγμένο, απογυμνωμένο, παθιασμένο και καταστροφικό. Ότι ανάμεσα στους τακτοποιημένους ανθρώπους, που η ζωή τους μοιράζεται όπως σ’ ένα στέρεο, διάφανο οικοδόμημα από σίδερο και γυαλί, μεταξύ του γραφείου και της οικογένειας, και στους άλλους, τους απόκληρους, τους ακόλαστους, τους βρομερούς, αυτούς που έχουν βάψει τα χέρια τους με αίμα ή περιπλανιούνται σε λαβύρινθους γεμάτους ουρλιαχτά, δεν υπάρχει μόνο ένα και μοναδικό πέρασμα, αλλά ότι τα σύνορα τους βρίσκονται τόσο κοντά, που λες πολλές φορές συγχέονται, καθιστώντας την επικοινωνία μεταξύ τους πολύ εύκολη, οποιαδήποτε στιγμή…
(Ρομπερτ Μουζίλ, οι αναστατώσεις του οικότροφου Ταίρλες, 1906)
ΕΓΩ
Το Εγώ είναι ένας μηχανισμός άμυνας ο πυρήνας του οποίου αναπτύσσεται με αφετηρία το σύστημα «αντίληψη της πραγματικότητας – πρακτική συνείδηση». Η έννοια του «ορθολογικού» σκιαγραφείται από την ψυχανάλυση διαμέσου της κατηγορίας του Εγώ, το οποίο συλλαμβάνεται πρώτα απ’ όλα ως ένα όργανο ρύθμισης και προσαρμογής στην πραγματικότητα. Έχοντας ως αφετηρία τη συνειδητή αντίληψη, το Εγώ διακινεί μια σειρά από μηχανισμούς άμυνας οι οποίοι έχουν ως προορισμό τους να θέσουν προοδευτικά υπό την κυριαρχία τους όλο και πιο εκτεταμένα στρώματα του ασυνείδητου, ουδετεροποιώντας (από-σεξουαλικοποίηση) τις επιθυμικές επενδύσεις και απαιτήσεις (libido) που απορρέουν απ’ αυτό, με σκοπό να το καταστήσουν υπάκουο στον κόσμο. Καθώς το Εγώ σταδιακά αναπτύσσεται, εμφανίζεται ως ο εκπρόσωπος των συμφερόντων του ατόμου. Κατ’ αρχήν, διότι παρέχει μια αρχική αντίληψη της ενότητας του σώματος (και αναγνώρισης «εαυτού» στον καθρέφτη θα πει ο Λακάν) που παρέχει μια πρόωρη αγαλλίαση κι ένα ναρκισσιστικό αίσθημα παντογνωσίας και παντοδυναμίας, το οποίο έχει τη λειτουργία της παραγνώρισης της αδυνατότητας της πληρότητας και της ψευδαίσθησης του κλεισίματος, υποδηλώνοντας την ικανότητα της προσωπικότητας να θέσει τις επιδιώξεις της στην υπηρεσία προσωπικών αναγκών (αυτοκρατία).
(Β Ρωμανός, το υποκείμενο στην ύστερη νεωτερικότητα)
ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ
Τώρα, η "εκσυγχρονιστική στρατηγική" αποκτά μια ποιοτική διαφορετικότητα` η νέα της "νομοτέλεια" αναγνωρίζεται (άμεσα και προοπτικά) στην επιδίωξη του τρίπτυχου: αναδιάρθρωση -αξιοποίηση του υπαρκτού βιομηχανικοπαραγωγικού δυναμικού και των καθολικοποιημένων καπιταλιστικών σχέσεων για την αποκατάσταση της αναπαραγόμενης αυτονομίας και της λειτουργικής ανταγωνιστικότητας (στα νέα πλαίσια ανταγωνιστικών σχέσεων του παγκοσμιοποιημένου-ενοποιημένου καπιταλιστικού κόσμου, κατά την εποχή της "τεχνολογικής επανάστασης") της "εθνικής" καπιταλιστικής κυρίαρχης τάξης, κοινοβουλευτική δημοκρατία - άρση των παραδοσιακών οριοθετήσεων και διεύρυνση ενός πλέγματος αναβαθμισμένων θεσμών ελέγχου με στόχο την Πολιτική αφομοίωση-απορρόφηση της κοινωνικής δυναμικής, "κοινωνία των πολιτών" - επεξεργασία ενός δικτύου θεσμικών εγγυήσεων των ατομικών και συλλογικών "δικαιωμάτων και ελευθεριών" στη βάση μιας εμπεδωμένης κουλτούρας "συνδιαχείρησης" και "κοινωνικής αμοιβαιότητας".
(Ν. Σ., αναρχική θεώρηση Νο1,1990)
...η συζήτηση και η πολιτική πρακτική ως προς τον "εκσυγχρονισμό" αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα:
Το πρώτο αφορά τη δυναμική αντιστοίχησης της οργάνωσης της κοινωνίας στην ανάπτυξη των παραγωγικών της δυνάμεων και ειδικότερα της τεχνολογικής και παραγωγικής της δομής, αλλά και γενικότερα τη δυναμική αντιστοίχησης της κοινωνίας στις ιστορικά διαμορφωμένες της ανάγκες.
Το δεύτερο επίπεδο εκκινεί από τη διαπίστωση της άνισης και ανομοιόμορφης εξέλιξης των κοινωνιών στα πλαίσια του ενιαίου συστήματος. Άνισης και ανομοιόμορφης εξέλιξης ως προς την κατανομή του πλούτου και την ικανοποίηση των αναγκών, τη συμμετοχή στην παραγωγή, την κατανάλωση, το επίπεδο και την ποιότητα ζωής. Τις δομές, τους θεσμούς, την οργάνωση της κοινωνικής ζωής...
...ειδικότερα στην εποχή μας ο εκσυγχρονισμός συνδέεται με την "επανάσταση" των νέων τεχνολογιών (πληροφορική- αυτοματισμός- τηλεματική-βιοτεχνολογία) και τις κοινωνικές της εξελίξεις...
...η "επανάσταση" των νέων τεχνολογιών ανοίγει πράγματι νέους ορίζοντες στην ανθρωπότητα: ένα ποιοτικό άλμα στην παραγωγική διαδικασία, την παραγωγή και μετάδοση της πληροφορίας και της γνώσης, την επικοινωνία αλλά και τη δυνατότητα ικανοποίησης των ιστορικά διαμορφωμένων αναγκών. Συγκροτεί υπό μία έννοια το τεχνολογικό υπόβαθρο υπέρβασης του "κόσμου της ανάγκης". Αλλά αυτή η "επανάσταση" δεν γίνεται σε ιστορικό κενό. Γίνεται υπό τους ιστορικούς όρους του καπιταλιστικού συστήματος. Ο χαρακτήρας και ο προσανατολισμός της καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από αυτό, και αντίστοιχα από την άλλη πλευρά, η "επανάσταση" των νέων τεχνολογιών συμβάλλει καθοριστικά στη μορφή που προσλαμβάνει σήμερα ο καπιταλισμός...
...εμφανίζονται με επίταση ορισμένες κεντρικές τάσεις, που ανατρέπουν ουσιαστικά το κοινωνικό-πολιτικό και ιδεολογικό πεδίο που βαθμιαία συγκροτήθηκε και τελικά φαινόταν να επικρατεί τουλάχιστον στον "ισχυρό πυρήνα" του καπιταλιστικού κόσμου:
-υπονόμευση ιδεών και αξιών που χαρακτήρισαν τη αστική κοινωνία (δικαιώματα του ανθρώπου-κοινοβουλευτισμός- έθνος και οι αξίες περί αυτό)
-επιβολή μορφών και θεσμών αυταρχικής τεχνοκρατικής διακυβέρνησης υπό το ένδυμα της "μαζικής δημοκρατίας"
-απορύθμιση των διαμορφωμένων μηχανισμών και θεσμών παρέμβασης και κοινωνικού ελέγχου
-διαμόρφωση του ιδεολογικού σχήματος της "μοναδικής σκέψης"...
...αναδείχνεται το ιστορικό γεγονός της αδυναμίας του καπιταλισμού ν' αντιστοιχίσει στις νέες τεχνολογικές συνθήκες, χωρίς να τεθεί υπό αίρεση ο ίδιος ο δομικός του πυρήνας...
...θα ήταν πολύ σημαντικό για την κοινωνική θεωρία, αλλά και για την κοινωνική και πολιτική πράξη, το εγχείρημα μιας ανάλυσης της στάσης των κοινωνικών τάξεων, στρωμάτων και κατηγοριών απέναντι στον εκσυγχρονισμό ως στοιχείο της ιστορικής δυναμικής και τον "εκσυγχρονισμό" ως στοιχείο της κυρίαρχης ιδεολογίας...
(Στέλιος Μπαμπάς, Γιατί ο Μαρξ "ψήφιζε" διεθνοποίηση;, σ.42-45,51)
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
Ελεύθερος χρόνος κι όχι χρόνος ανάπαυσης. Ο τελευταίος τείνει να αυξηθεί στην προχωρημένη βιομηχανική κοινωνία, αλλά δεν είναι ελεύθερος στο βαθμό που καθορίζεται από τις μπίζνες και την πολιτική.
ΕΝΑΓΩΓΗΣΗ (introjection)
Οι κυρίαρχες μορφές κοινωνικού ελέγχου είναι τεχνολογικές με καινούργια έννοια. Χωρίς αμφιβολία, η τεχνική δομή και η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού παραγωγής και καταστροφής στη σύγχρονη περίοδο υποβοήθησαν την υποταγή του πληθυσμού στον τωρινό καταμερισμό της εργασίας. Ακόμη αυτή η ενσωμάτωση συνοδεύτηκε πάντοτε από περισσότερο έκδηλες μορφές καταναγκασμού, όπως η απώλεια των μέσων συντήρησης, η οργάνωση της δικαιοσύνης, της αστυνομίας, του στρατού. Αυτό συνεχίζεται και τώρα. Σήμερα όμως ο τεχνικός έλεγχος έχει γίνει η ενσάρκωση της λογικής, είναι στην υπηρεσία όλων των ομάδων, όλων των κοινωνικών συμφερόντων - έτσι ώστε κάθε αντίθεση να μοιάζει ακατανόητη και κάθε αντίσταση αδύνατη.
Στα πιο προχωρημένα τμήματα αυτού του πολιτισμού, ο κοινωνικός έλεγχος έχει ε ν α γ ω γ η θ ε ί τόσο βαθιά ώστε δεν πρέπει να μας ξαφνιάζει το γεγονός ότι οι δυνάμεις αντίδρασης του ατόμου έχουν υποστεί έντονη αλλοίωση. Η πνευματική και συναισθηματική άρνηση του κομφορμισμού θεωρούνται σαν δείγμα νεύρωσης και αδυναμίας. Αυτή είναι η κοινωνικό-ψυχολογική πλευρά του σημαντικότερου πολιτικού γεγονότος της σύγχρονης εποχής...της εξαφάνισης των ιστορικών εκείνων δυνάμεων που, στο προηγούμενο στάδιο, εκπροσωπούσαν καινούργιες δυνατότητες και μορφές ζωής.
Αλλά ο όρος "εναγώγηση" δεν εκφράζει και τον τρόπο που το άτομο αναπαράγει και διαιωνίζει τους εξωτερικούς ελέγχους που η κοινωνία ασκεί επάνω του. Ο όρος αυτός εκφράζει τα περισσότερο ή λιγότερο αυθόρμητα στάδια από τα οποία το Εγώ εισάγει το "εξωτερικό" στο "εσωτερικό". Έτσι η εναγώγηση αντιμετωπίζει την ύπαρξη μιας εσωτερικής ανταγωνιστικής διάστασης που διαχωρίζεται από εξωτερικές επιταγές - μία συνείδηση κι ένα ασυνείδητο καθαρά ατομικά και διαφορετικά απ' τις δημόσιες εκδηλώσεις και τη δημόσια συμπεριφορά. Σ' αυτή τη περίπτωση η ιδέα μιας "εξωτερικής ελευθερίας" θα έβρισκε την πραγματοποίηση της...θα όριζε τον ιδιωτικό χώρο που μέσα του ο άνθρωπος θα μπορούσε να γίνει και να παραμείνει ο "εαυτός" του.
Η τεχνολογική πραγματικότητα, σήμερα, κατέκλυσε αυτό τον ιδιωτικό χώρο και τον περιόρισε. Το άτομο έχει κατακτηθεί ολοκληρωτικά από τη μαζική παραγωγή και διανομή και η βιομηχανική ψυχολογία έχει από καιρού ξεπεράσει τα όρια του εργοστασίου. Τα διάφορα στάδια εναγώγησης αποκρυσταλλώθηκαν σε σχεδόν μηχανικές αντιδράσεις. Άρα δεν υπάρχει προσαρμογή αλλά μίμησις, άμεση ταύτιση του ατόμου με την κοινωνία τ ο υ και, μέσα από αυτή, με την κοινωνία στο σύνολό της...
(Χ. Μαρκούζε, ο μονοδιάστατος άνθρωπος, σ.40-41)
ΕΝΝΟΙΑ
Η λογική μορφή του καθολικού είναι η έννοια. Ο Χέγκελ λεει ότι η αλήθεια και η ουσία των πραγμάτων βρίσκεται στην έννοια τους. Η έννοια είναι η ιδέα που εκφράζει την ουσία των πραγμάτων, διακρίνοντας της από την πολυμορφία της φαινομενικής τους ύπαρξης (σ.131)
...ο όρος έννοια εμφανίζεται με διάφορες σημασίες στην έκθεση του Χέγκελ.
1. Έννοια είναι η "ουσία" και η "φύση" των πραγμάτων, "αυτό που γνωρίζουμε από τα πράγματα και για τα πράγματα" με το νοείν και "αυτό που είναι πραγματικά αληθινό σ' αυτά". Η σημασία αυτή υπονοεί ένα πλήθος εννοιών που αντιστοιχούν στο πλήθος των πραγμάτων που δηλώνουν.
2. Η έννοια ορίζει την έλλογη δομή του είναι, τον κόσμο ως Λόγο. Με το νόημα αυτό η έννοια είναι " μία και αποτελεί την ουσιαστική βάση" και το πραγματικό περιεχόμενο της Λογικής.
3. Η έννοια στην αληθινή της μορφή ύπαρξης είναι "το ελεύθερο, ανεξάρτητο και αυτοκαθοριζόμενο Υποκειμενικό, ή μάλλον το ίδιο το Υποκείμενο". Αυτό το νόημα δίνει στον όρο ο Χέγκελ όταν λεει "Ο χαρακτήρας του Υποκειμένου πρέπει να δίνεται μόνο στην έννοια"
(Χ. Μαρκούζε, λόγος και επανάσταση, σ.134)
Η λέξη «έννοια» χρησιμοποιείται για να δείξει τη νοητική έκφραση ενός αντικειμένου. Έτσι την αντιλαμβανόμαστε, την κατανοούμε και την γνωρίζουμε σαν το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας στοχασμού…Αν μια έννοια δεν δηλώνει ποτέ ένα ιδιαίτερο και συγκεκριμένο αντικείμενο, αν είναι πάντοτε αφηρημένη και γενική, αυτό συμβαίνει γιατί συλλαμβάνει κάτι περισσότερο, κάτι άλλο από το συγκεκριμένο αντικείμενο –καθορίζει μια καθολική σχέση, μια καθολική συνθήκη, που είναι ουσιαστική για το ιδιαίτερο είδος και που αποτελεί τη μορφή με την οποία μπορεί να εμφανιστεί σαν ένα συγκεκριμένης εμπειρίας αντικείμενο. Αν η έννοια κάθε συγκεκριμένου είναι το προϊόν μιας νοητικής ταξινόμησης, μιας νοητικής οργάνωσης, μιας νοητικής αφαίρεσης, οι νοητικές αυτές διαδικασίες τείνουν να συλλάβουν το συγκεκριμένο στο βαθμό που ανασυναρμολογούν το ιδιαίτερο αντικείμενο μεσ’ απ’ την καθολική του σχέση, την καθολική του συνθήκη. Έτσι η έννοια υπερβαίνει την άμεση φαινομενικότητα του αντικειμένου για να αγγίξει την πραγματικότητα του.
(Χ. Μαρκούζε, ο μονοδιάστατος άνθρωπος, σ.122)

ΕΝΟΧΕΣ

Όσο πιο μεγάλη, όσο πιο ολοκληρωτική κι ολότελα υπεύθυνη θα είναι η ενοχή που νιώθω εξαιτίας σας, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η ελευθερία μου, τόσο πιο τέλεια η μοναξιά μου και της ζωής μου η συνοχή. Μ’ αυτή την ενοχή μου κέρδιζα και το δικαίωμα να είμαι ευφυής. Απίστευτος είναι ο αριθμός των ανθρώπων που σκέφτονται, έλεγα από μέσα μου, χωρίς να έχουν το δικαίωμα. Δεν το είχαν πληρώσει κάνοντας μια τόσο μεγάλη προσπάθεια να σκεφτούν, ώστε η σκέψη τελικά να γίνεται απαραίτητη για τη σωτηρία της ζωής.
(Ζαν Ζενέ, το ημερολόγιο ενός κλέφτη)

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ

Η ίδια η κατηγορία «κοινωνία» έκφραζε την οξύτατη σύγκρουση ανάμεσα στην κοινωνική και την πολιτική σφαίρα, ήταν η κοινωνία-ανταγωνίστρια του Κράτους. Το ίδιο και οι όροι «άτομο», «ατομισμός», «οικογένεια», καθόριζαν σφαίρες και δυνάμεις που δεν είχαν ακόμη ενσωματωθεί στις κατεστημένες δομές και που ήταν σφαίρες έντασης και αντίθεσης. Στη βιομηχανική κοινωνία, όπου εφαρμόζεται μια πολιτική αυξανόμενης ενσωμάτωσης, αυτές οι κατηγορίες χάνουν το κριτικό τους περιεχόμενο και γίνονται όροι περιγραφικοί, λειτουργικοί.
(Χ.Μαρκούζε, ο μονοδιάστατος άνθρωπος, σ.27)
ΗΓΕΜΟΝΙΑ
Η ηγεμονία είναι τούτο: ικανότητα να ενοποιούμε μέσω της ιδεολογίας και να διατηρούμε ενωμένο ένα κοινωνικό σύνολο που αντίθετα δεν είναι ομοιογενές, αλλά χαρακτηρίζεται από βαθύτατες ταξικές αντιφάσεις. Μία τάξη είναι ηγεμονεύουσα, ιθύνουσα και κυρίαρχη ως τότε που μέσω της πολιτικής, ιδεολογικής, πολιτιστικής δράσης της κατορθώνει να κρατάει ενωμένη μία ομάδα από ετερογενείς δυνάμεις και εμποδίζει να ξεσπάσουν οι αντιθέσεις που υπάρχουν ανάμεσα σ' αυτές τις δυνάμεις, προκαλώντας κρίση στην κυρίαρχη ιδεολογία και οδηγώντας στην άρνηση της, που συμπίπτει με την πολιτική κρίση των δυνάμεων που βρίσκονται στην εξουσία.
(Γκράμσι)
Η ηγεμονία έχει οικονομική, κοινωνική, θεσμική, ιδεολογική και πολιτιστική διάσταση. Η κυριαρχία στην πολυμορφία και συνθετότητα της αυτή συναρθρώνεται με την ηγεμονία ορισμένων κοινωνικών δυνάμεων στο σύνολο της κοινωνίας και τη δυνατότητα τους να ορίσουν και κατευθύνουν συνολικά την ιστορικότητα της...
Η χρησιμοποίηση του όρου της ηγεμονίας εδώ δεν αναφέρεται μόνο στο σχηματισμό και τη διεύθυνση του συνασπισμού ("ιστορικού μπλοκ") των κυριαρχούμενων, αλλά και στην κοινωνία ως όλο και τη συγκρότηση της ιστορικής της δυναμικής.
(Στέλιος Μπαμπάς, Γιατί ο Μαρξ "ψήφιζε" διεθνοποίηση;, σ.34, 1977)
Βρισκόμαστε ακόμα στο πεδίο της ταύτισης κράτους και κυβέρνησης -ταύτισης που απεικονίζει ακριβώς την οικονομικο-συντεχνιακή μορφή, μ' άλλα λόγια τη σύγχυση ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών και την πολιτική κοινωνία. Γιατί πρέπει να παρατηρήσουμε ότι η γενική ιδέα του κράτους εμπεριέχει στοιχεία που πρέπει να παραπεμφθούν στην έννοια της κοινωνίας πολιτών (με την έννοια ότι θα μπορούσαμε να πούμε κράτος= πολιτική κοινωνία+ κοινωνία πολιτών, μ' άλλα λόγια ηγεμονία που προστατεύεται με τη θωράκιση της καταστολής)
[ερμηνεία: η ηγεμονία (διεύθυνση) είναι χαρακτηριστικό της κοινωνίας πολιτών και ο εξαναγκασμός (κυριαρχία) είναι χαρακτηριστικό του κράτους]
(Γκράμσι, 1971)

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ

Εκτός από το χριστιανικό ημερολόγιο υπάρχουν περίπου άλλα 40 ημερολόγια σε όλο τον κόσμο. Μερικά από αυτά αναφέρονται πιο κάτω δείχνοντας τη σχέση που έχουν (τη χρονολογία τους) την 1η Γενάρη 2000. Βυζαντινό 7508, Κινέζικο 4636, Ινδικό (saka) 1921, Ισλαμικό (hegira) 1420, Ιουδαϊκό (Α.Μ.) 5760. Η ημερομηνία που αλλάζει ο χρόνος είναι διαφορετική σε κάθε ημερολόγιο.
ΘΕΩΡΙΑ
Η θεωρία –με την αυστηρή της έννοια- προϋποθέτει ένα συγκεκριμένο ορισμό του αντικειμένου της και συνεπάγεται μια απόδειξη που προσβλέπει στην ακρίβεια και που στηρίζεται σε μια λεπτομερειακή κριτική των «δεδομένων»: κάθε θεωρία –όπως κάθε ιδέα είναι ιδέα για «κάτι»- είναι θεωρία για…
(Φ. Σατελέ-Ε. Κουσνέρ, 1981)
ΘΡΗΣΚΕΙΑ
"η θρησκεία εκθειάζεται και γίνεται χώρος καταφυγής κυρίως σε καιρούς κοινής δυστυχίας, αναταραχής και καταπίεσης...υπάρχει για να δίνει παρηγοριά στους αδικημένους και ελπίδα αποζημίωσης στους χαμένους"
#270
"δεν είναι η δύναμη, αλλά η αδυναμία που έκανε στους καιρούς μας τη θρησκεία ένα μαχητικό είδος ευσέβειας"
(Χέγκελ, φιλοσοφία του δικαίου)
ΚΟΡΠΟΡΑΤΙΣΜΟΣ
...πολιτική δομή στο εσωτερικό του αναπτυγμένου καπιταλισμού, που ενσωματώνει οργανωμένες κοινωνικοοικονομικές ομάδες παραγωγών διαμέσου ενός συστήματος εκπροσώπησης και συνεταιριστικής αλληλεπίδρασης στο επίπεδο της ηγεσίας και κινητοποίησης και κοινωνικού ελέγχου στο επίπεδο της μάζας...
(Panitch, 1980)
LAISSEZ-FAIRE
Στην οικονομία του laissez-fair οι αγορές είναι απορυθμισμένες και υπεράνω οποιουδήποτε πολιτικού ή κοινωνικού ελέγχου. Εποχή του laissez-fair είναι η περίοδος εκείνη του 19ου αιώνα κατά την οποία οι κυβερνήσεις ισχυρίζονταν ότι δεν επεμβαίνουν στην οικονομική ζωή.

ΜΟΝΕΤΑΡΙΣΜΟΣ

Η αποδοχή των νομισματικών στόχων σημαίνει ότι οι ανάγκες δανεισμού του δημόσιου τομέα (ΑΔΔΤ) γίνονται ένας στόχος, παρά ένα επακόλουθο, της πολιτικής. Οι ΑΔΔΤ είναι ένα συνδυασμένο έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης, των τοπικών αρχών και των δημόσιων υπηρεσιών. Πρέπει να χρηματοδοτηθούν από έναν συνδυασμό δανεισμού (από τον ιδιωτικό τομέα ή από το εξωτερικό) και αύξησης της τροφοδότησης χρήματος. Μέχρι ο εσωτερικός δανεισμός να ανεβάσει τα επιτόκια, κάθε κυβέρνηση που έχει νομισματικούς στόχους και που επίσης δεν επιθυμεί αυξήσεις πέρα από ένα ασφαλές όριο των επιτοκίων, θα υποχρεωθεί να περιορίσει το μέγεθος των ΑΔΔΤ. Αυτό γίνεται υποχρεωτικά από ένα συνδυασμό αύξησης των φόρων και περικοπών των δημόσιων δαπανών. Έτσι, οι στόχοι της νομισματικής ανάπτυξης προκαλούν συνέπειες την κυβερνητική πολιτική φόρων και δαπανών.
ΟΥΣΙΑ
1. Η ουσία δεν έχει "προσδιορισμένο Είναι". Όλες οι κατά παράδοσιν προτάσεις σχετικά με ένα βασίλειο ιδεών ή υποστάσεων (ουσιών) πρέπει να απορριφθούν. Η ουσία δεν είναι ούτε κάτι μέσα στον κόσμο, ούτε κάτι υπεράνω του κόσμου, αλλά μάλλον η άρνηση του κάθε είναι.
2. Η άρνηση του κάθε είναι δεν είναι το μη-είναι, αλλά η "άπειρη κίνηση του Είναι" πέρα από κάθε προσδιορισμένη κατάσταση.
3. Η κίνηση δεν είναι τυχαία [μη αναγκαία] και εξωτερική διαδικασία που συντηρείται από τη δύναμη της αυτοπραγμάτωσης μέσω της οποίας ένα υποκείμενο προϋποθέτει τους προσδιορισμούς του ως φάσεις της ίδιας του της αυτοπραγμάτωσης.
4. Αυτή η δύναμη προϋποθέτει ένα ορισμένο είναι-καθεαυτό, μία ικανότητα για γνώση και για σκέψη πάνω στις καθορισμένες καταστάσεις. Η διαδικασία της ουσίας είναι μία διαδικασία αντανάκλασης.
5. Το υποκείμενο που αποκαλύπτεται ότι είναι η ουσία δεν βρίσκεται έξω από τη διαδικασία της αντανάκλασης ούτε και αποτελεί το αμετάβλητο υπόστρωμα της. Αποτελεί αυτή καθεαυτή τη διαδικασία και όλα του τα χαρακτηριστικά είναι δυναμικά. Η ενότητα του είναι το σύνολο μιας κίνησης που η θεωρία της Ουσίας περιγράφει ως κίνηση αντανάκλασης. (αντανάκλαση: η ικανότητα του νου να "αντανακλά" και να επεξεργάζεται τα προϊόντα της αίσθησης και της αντίληψης)
(Χ. Μαρκούζε, λόγος και επανάσταση, σ.147)
ΠΛΑΣΤΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ
...μπορούμε να πούμε πως η πλαστή συνείδηση κάνει τη σύνδεση των δεδομένων της εμπειρίας μέσα σε έννοιες που παραπέμπουν το ίδιο απόλυτα και αποτελεσματικά στη δοσμένη κοινωνία μέσα από τα δοσμένα γεγονότα.
Αν προτείνουμε αυτόν τον "κοινωνιολογικό ορισμό" δεν το κάνουμε εξ' αιτίας μιας κάποιας πρόληψης υπέρ της κοινωνιολογίας, αλλά γιατί υπάρχει μία αναμφισβήτητη επιδρομή της κοινωνίας στα δεδομένα της εμπειρίας. Συνακόλουθα η κοινωνία ασκεί μία συμπίεση πάνω στη διαμόρφωση των εννοιών και η συμπίεση αυτή ισοδυναμεί με την ακαδημαϊκή οροθέτηση της εμπειρίας, τη στηριγμένη στον περιορισμό του νοήματος.
(Χ.Μαρκούζε, ο μονοδιάστατος άνθρωπος, σ.212)
ΠΡΑΓΜΟΠΟΙΗΣΗ
...κατά τη μαρξική θεωρία: το γεγονός ότι όλες οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων στον κόσμο του καπιταλισμού εμφανίζονται ως σχέσεις μεταξύ πραγμάτων, ή ότι αυτό που στον κοινωνικό κόσμο φαίνεται να είναι σχέση μεταξύ των πραγμάτων και των "φυσικών νόμων" που ρυθμίζουν την κίνηση τους είναι στην πραγματικότητα σχέση μεταξύ ανθρώπων και ιστορικών δυνάμεων. Το εμπόρευμα για παράδειγμα, ενσωματώνει σε όλες του τις ιδιότητες τις κοινωνικές σχέσεις εργασίας...το κεφάλαιο είναι η δύναμη της κυριαρχίας πάνω στους ανθρώπους κτλ.
(Χ. Μαρκούζε, λόγος και επανάσταση, σ.119)
ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ
...Όταν η σκέψη γίνεται μέσον της πρακτικής, υλοποιεί το οικουμενικό περιεχόμενο των δεδομένων ιστορικών όρων, θραύοντας την ειδική μορφή της...
(Χέγκελ, φιλοσοφία της ιστορίας)
...είναι ευχάριστο να κατασκευάζει κανείς με τη σκέψη πολιτικά συστήματα (και υποκείμενα, θα λέγαμε) που ικανοποιούν τις απαιτήσεις του Λόγου(...). Με αυτές τις πολιτικές δημιουργίες συμβαίνει ό, τι και με τη δημιουργία του κόσμου: κανείς δεν ήταν παρών σε αυτή κι ούτε θα μπορούσε να ήταν, γιατί αλλιώς θα έπρεπε να ήταν ο δημιουργός του ίδιου του του εαυτού...
(Καντ)
...Δεν πιστεύω στον βολονταρισμό στην Ιστορία. Αντίθετα πιστεύω στη διαύγεια της νόησης και στα πρωτεία των λαϊκών κινημάτων σε σχέση με τη νόηση. Μ' αυτό το τίμημα, διότι δεν είναι ο υπέρτατος αναβαθμός, η διάνοια μπορεί να ακολουθεί τα λαϊκά κινήματα, να προσπαθεί να μην ξαναπέσουν στις παλιές παρεκκλίσεις και να τα βοηθάει να βρίσκουν μορφές οργάνωσης πραγματικά δημοκρατικές και αποτελεσματικές. Στο σημείο αυτό και μόνο σ' αυτό επιτρέπεται να τρέφουμε ελπίδες πως μπορούμε να επηρεάσουμε την πορεία της Ιστορίας. Καμιά ελπίδα δεν επιτρέπεται στα εσχατολογικά όνειρα μιας θρησκευτικής ιδεολογίας που έχουμε ψοφήσει. Αλλά να που βρεθήκαμε στην καρδιά της πολιτικής...
(Λουί Αλτουσέρ. αυτοβιογραφία, σ.267)
...Ποτέ. Ποτέ δεν κατάφερες να σκέφτεσαι μόνο άσπρο και μαύρο, καλούς και κακούς, θεό και διάβολο: παραδέξου πως πάντα - ακόμα κι όταν έμοιαζε να μην είναι έτσι - μέσα στο μαύρο το σπέρμα, την αντανάκλαση του αντιθέτου του: τη σκληρότητα σου, όποτε υπήρξες σκληρός, δεν τη στιγμάτισε και κάποια τρυφερότητα; Ξέρεις πως κάθε άκρο περιέχει την αντίθεση του; η σκληρότητα την τρυφερότητα, η δειλία την ανδρεία, η ζωή το θάνατο: κατά κάποιο τρόπο - σχεδόν χωρίς να το συνειδητοποιείς, επειδή είσαι αυτό που είσαι. από εκεί που είσαι κι έζησες ο, τι έζησες - το ξέρεις αυτό και ποτέ δεν κατάφερες να μοιάσεις σ' αυτούς που δεν το ξέρουν. Σ' ενοχλεί; Ναι, δεν είναι βολικό, είναι ενοχλητικό, θα ήταν πολύ βολικότερο να λες: εδώ είναι το καλό κι εδώ είναι το κακό. Το κακό. Εσύ δεν θα μπορέσεις ποτέ να τα διαχωρίσεις. Ίσως γιατί, όσο πιο απροστάτευτοι είμαστε, τόσο λιγότερο επιθυμούμε να χαθεί αυτή η ενδιάμεση, αμφίσημη ζώνη, ανάμεσα στο φως και τη σκιά: αυτή η ζώνη όπου μπορούμε να βρίσκουμε τη συγγνώμη. Όπου εσύ θα μπορέσεις να τη βρεις. Ποιος δεν είναι ικανός, σε μία μόνο στιγμή της ζωής του -όπως εσύ- να ενσαρκώσει ταυτόχρονα το καλό και το κακό, ν' αφήσει να τον οδηγήσουν ταυτόχρονα δύο μυστηριώδη νήματα, διαφορετικού χρώματος, που ξεκινούν από το ίδιο κουβάρι για ν' αρχίσει μετά το άσπρο νήμα ν' ανεβαίνει, το μαύρο να κατεβαίνει και, παρ' όλα αυτά, τα δυο τους να ξανασυναντηθούν στο τέλος ανάμεσα στα δάχτυλα σου; Δεν θα θέλεις να τα σκέφτεσαι όλα αυτά. Και θα μισήσεις το εγώ επειδή σου τα θυμίζει. Εσύ θα ήθελες να είσαι σαν κι αυτούς και τώρα, γέρος πια, σχεδόν το καταφέρνεις. Αλλά σχεδόν. Μόνο σχεδόν. Εσύ ο ίδιος θα εμποδίσεις τη λήθη` η γενναιότητα σου θα είναι δίδυμη αδελφή της δειλίας σου, το μίσος σου θα έχει γεννηθεί από τον έρωτα σου, όλη η ζωή σου θα έχει περικλείσει και προδιαγράψει το θάνατο σου: γιατί δεν έχεις υπάρξει ούτε καλός ούτε κακός, ούτε γενναιόδωρος ούτε εγωιστής, ούτε πιστός ούτε προδότης. Θ' αφήσεις τους άλλους να συμφωνούν για τα προτερήματα και τα ελαττώματα σου, αλλά εσύ ο ίδιος πώς θα μπορούσες ν' αρνηθείς πως κάθε σου ναι θα γίνει όχι, πως κάθε σου όχι θα γίνει ναι; Κανείς δεν θα το καταλάβει εκτός από σένα, ίσως. Ότι η ύπαρξη σου θα είναι φτιαγμένη απ' όλα τα νήματα του τελάρου, όπως οι ζωές όλων των ανθρώπων. Ότι δεν θα σου περισσέψει, ούτε και θα σου λείπει, έστω και μία ευκαιρία για να κάνεις τη ζωή σου αυτό που ήθελες. Κι αν θα είσαι ένα πράγμα, κι όχι κάποιο άλλο, θα είναι επειδή, παρ' όλα αυτά, θα πρέπει να επιλέξεις. Οι επιλογές σου δεν θα αρνηθούν τις υπόλοιπες δυνατότητες της ζωής σου, όλ' αυτά που θ' αφήνεις πίσω σου κάθε φορά που θα διαλέγεις: μόνο θα τις αποδυναμώνουν, θα τις αποδυναμώνουν σε τέτοιο βαθμό ώστε σήμερα η επιλογή σου και η μοίρα σου να είναι ένα και το αυτό: το νόμισμα δεν θα έχει πια δύο όψεις: η επιθυμία σου θα ταυτιστεί με τη μοίρα σου. Θα πεθάνεις; Δεν θα είναι η πρώτη φορά. Θα έχεις ζήσει τόση νεκρή ζωή, τόσες στιγμές που η ζωή θα εξαντλείται σε απλές χειρονομίες...
(Κάρλος Φουέντες, Ο θάνατος του Αρτέμιο Κρους, 1962)
Μόνο εγώ γνωρίζω τί θα μπορούσα να έχω κάνει...Για τους άλλους είμαι, στην καλύτερη περίπτωση, ένα ίσως.
(Σταντάλ, Το κόκκινο και το μαύρο)
Γιατί με τις σκέψεις συμβαίνει κάτι περίεργο. Πολύ συχνά είναι συμπτωματικές, εξαφανίζονται χωρίς να αφήσουν ίχνη και έχουν τις ζωντανές και τις νεκρές εποχές τους. Μπορεί να μας έρθει κάποτε μια λαμπρή ιδέα, που μαραίνεται σιγά-σιγά μέσα στα χέρια μας σα λουλούδι. Το σχήμα παραμένει, όμως τα χρώματα, η ευωδιά της έχουν γίνει καπνός. Μπορεί να τη θυμόμαστε λέξη προς λέξη και η λογική αξία της διατύπωσης της να παραμένει τελείως ανέπαφη, όμως κινείται στην επιφάνεια του εσωτερικού μας και Δε νιώθουμε πλουσιότεροι εξαιτίας της. Μέχρις ότου –ίσως ύστερα από χρόνια- άξαφνα έρχεται μια στιγμή που βλέπουμε πως στο μεσοδιάστημα δεν ξέραμε τίποτα γι’ αυτήν, αν και λογικά ξέραμε τα πάντα. Ναι, υπάρχουν νεκρές και ζωντανές σκέψεις. Εκείνες που κινούνται στην φωτισμένη επιφάνεια έτσι που να μπορούμε ανά πάσα στιγμή να τις εμπλέκουμε στα νήματα της αιτιότητας δεν είναι αναγκαστικά και οι πιο ζωντανές. Μια σκέψη που τη συναντούμε μ’ αυτόν τον τρόπο είναι αδιάφορη όσο και ο οποιοσδήποτε στρατιώτης στη μέση μιας φάλαγγας. Μια σκέψη που μπορεί να είχε διασχίσει πριν από πολύ καιρό το μυαλό μας, ζωντανεύει τη στιγμή που συνδυάζεται με κάτι που δεν έχει καμία σχέση με κάποια διανοητική εργασία, αλλά ούτε με τη λογική` έτσι, νιώθουμε την αλήθεια της ανεξάρτητα από κάθε δικαίωση, σαν μια άγκυρα που γαντζώνεται στην καταματωμένη ολοζώντανη σάρκα…Μια σημαντική ιδέα ολοκληρώνεται στον φωτεινό κύκλο του μυαλού και στον σκοτεινό βυθό του εσωτερικού μας εαυτού` πρόκειται για μια ψυχική κατάσταση, στης οποίας την κορυφή φυτρώνει ένα λουλούδι.
(Ρομπερτ Μουζίλ, οι αναστατώσεις του οικότροφου Ταίρλες, 1906)
ΣΟΣΙΑΛΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Η πρωτοτυπία της σοσιαλδημοκρατίας σε σχέση με το λενινισμό οφείλεται στο ότι αυτή πιστεύει πως η δημοκρατία, μετά την κατάκτηση της εξουσίας με τον εκλογικό δρόμο, πρέπει να εξακολουθήσει να λειτουργεί για όλα τα μέλη της κοινωνίας…Δημοκρατία σημαίνει επομένως, για τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, δημοκρατία για όλους, τόσο για τους αστούς όσο και για τους εργαζόμενους…Η σοσιαλδημοκρατία αποδέχεται επομένως την κοινωνική διαίρεση σε όλο της το βάθος…Η σοσιαλδημοκρατία χαρακτηρίζεται στην πραγματικότητα από τον συμβιβασμό σε ό,τι αφορά την οικονομική εξουσία και από τον ειρηνικό ανταγωνισμό (δηλαδή την δημοκρατία) σε ό,τι αφορά την πολιτική εξουσία. Ο συμβιβασμός εξασφαλίζει τον ανταγωνισμό, με την έννοια ότι τον διαφυλάσσει. Η επιλογή της δημοκρατίας είναι κάτι περισσότερο από μια στρατηγική πρόσβασης στην εξουσία, είναι ένα ουσιώδες πολιτικό πρόγραμμα για την ίδια τη φύση της κοινωνίας που θα οικοδομηθεί…Η σοσιαλδημοκρατία αναγνωρίζει την ύπαρξη των ταξικών αντιθέσεων, αντλεί μάλιστα απ’ αυτές τη δύναμη της σαν κόμμα της εργατικής τάξης, κι αυτό την ξεχωρίζει από τα δεξιά πολιτικά κόμματα που στηρίζονται, και αυτά, στην αναγνώριση του πλουραλισμού…Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της σοσιαλδημοκρατίας οφείλεται στο ότι θεμελιώνει το πρόγραμμά της στην ύπαρξη της ταξικής αντίθεσης ανάμεσα στους εργαζόμενους και στην αστική τάξη. Αυτό την ξεχωρίζει από τα δεξιά κόμματα και την προσεγγίζει στα κομμουνιστικά. Αλλά δεν είναι διατεθειμένη να περιστείλει αυτήν την αντίθεση με την εξαφάνιση του αντιπάλου. Σε τούτο το θέμα δέχεται, όπως και η φιλελεύθερη δεξιά, τον πλουραλισμό μέσα στην κοινωνία.
(A. Bergounioux-B. Manin, 1979)
ΣΥΜΒΟΛΙΚΟ
Το «συμβολικό» παρέχοντας τη σχήμα του σημασιακού δεσμού δύο σημείων που ο ένας αυτοαναφορικά αντιπροσωπεύει τον άλλον, κατονομάζει έννοιες και αντικείμενα μορφοποιώντας έτσι μια προ-κατανόηση για τα γνωρίζοντα και δρώντα υποκείμενα μέσα στον κόσμο στον οποίο αντιμετωπίζουν του άλλους και αποκτούν εμπειρίες μαζί τους.
(Β Ρωμανός, το υποκείμενο στην ύστερη νεωτερικότητα)
ΥΠΕΡΕΓΩ
Ένα σύστημα που αντιπροσωπεύει τις αναστολές της ηθικής συνείδησης, λογοκρίνοντας, δικάζοντας και τιμωρώντας του Εγώ…
(Β Ρωμανός, το υποκείμενο στην ύστερη νεωτερικότητα)
ΦΥΛΑΚΗ
Μέσα μου η καταστροφή του κάτεργου σημαίνει κάτι σαν τιμωρία της τιμωρίας. Γιατί μ’ αυτό που κάνουν μ’ ευνουχίζουν, με γιατρεύουν από το ανοσιούργημα.
(Ζαν Ζενέ, το ημερολόγιο ενός κλέφτη)
ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ
...αφού μπορούν να κατασκευαστούν και οι ίδιες, η πραγματική πολιτική επιχειρηματολογία υποδηλώνει σχεδόν αναπόφευκτα την απόπειρα να παραποιηθούν οι υπάρχουσες βουλητικές προτάσεις και να πάρουν συγκεκριμένη μορφή κι όχι απλώς να τις πραγματοποιήσουν ή να βοηθήσουν τον πολίτη να αποφασίσει. Μ' αυτόν τον τρόπο η πληροφόρηση και η επιχειρηματολογία που εντυπώνονται βαθιά θα γίνουν πιθανότατα υπηρέτες πολιτικών επιδιώξεων...
(Schumpeter, 1942)
ΧΡΟΝΟΣ
...τα προκαπιταλιστικά εδάφη δεν είχαν δική τους ιστορικότητα, γιατί ο πολιτικός χρόνος είναι χρόνος του σώματος του ηγεμόνα, που είναι ικανός να επεκταθεί, να συσταλεί και να κινηθεί σ' ένα συνεχή και ομοιογενή χώρο...
"οικουμενική" καπιταλιστική έννοια του χρόνου:
...αυτή η μήτρα διακρίνει για πρώτη φορά τις συγκεκριμένες χρονικότητες ως διαφορετικές χρονικότητες -δηλαδή ως ρυθμικές και μετρικές παραλλαγές ενός σειραϊκού, κατατμημένου, μη αναστρέψιμου και αθροιστικού χρόνου...
(Πουλαντζάς, 1980)
ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ των ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ
Η προχωρημένη βιομηχανική κουλτούρα είναι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ιδεολογική απ' αυτή που προηγήθηκε, γιατί σήμερα η ιδεολογία τοποθετείται μέσα στην ίδια τη διαδικασία της παραγωγής. (Τ. Αντόρνο, 1955)
Αυτή η φράση δείχνει, με εκκωφαντικό τρόπο, τις πολιτικές πλευρές του σύγχρονου τεχνολογικού ορθολογισμού. Ο μηχανισμός παραγωγής και τα αγαθά και οι υπηρεσίες που παράγει, "πλασάρουν" ή επιβάλλουν το κοινωνικό σύστημα στο σύνολο του. Τα μέσα συγκοινωνίας , μαζικής επικοινωνίας, οι ευκολίες ανεύρεσης κατοικίας, τροφής και ένδυσης, μία όλο και μεγαλύτερη "παραγωγή" τρόπων διασκέδασης και πληροφορίας, δημιουργούν νοοτροπία και συνήθειες, νοητικούς και συναισθηματικούς ερεθισμούς τέτοιους που να συνενώνουν τους καταναλωτές με τους παραγωγούς με περισσότερο ή λιγότερο ευχάριστο τρόπο και, μέσα απ' αυτούς, με το σύστημα στο σύνολο του. Τα προϊόντα διαπλάθουν και καθορίζουν μία ψυχολογία. Διαμορφώνουν μία πλαστή συνείδηση, ανίκανη να αισθανθεί την πλαστότητα της. Κι όταν τα προϊόντα αυτά γίνουν προσιτά σε ένα μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων και σε πολυπληθέστερα κοινωνικά στρώματα, τότε η δημοσιότητα δημιουργεί ένα τρόπο ζωής. Είναι ένας τρόπος ζωής καλύτερος από τον προηγούμενο και γι' αυτό, σαν τέτοιος, αντιστέκεται σε κάθε ποιοτική αλλαγή. Έτσι διαμορφώνεται η μονοδιάστατη σκέψη και συμπεριφορά, όπου οι ιδέες, οι επιθυμίες, οι στόχοι που, με το περιεχόμενο τους, ξεπερνούν το κατεστημένο του λόγου και της πράξης είτε απορρίπτονται, είτε περιορίζονται στο ρόλο των έσχατων προεκτάσεων αυτού του κατεστημένου. Ο ορθολογισμός του συστήματος και η ποσοτική του ανάπτυξη δίνουν λοιπόν έναν καινούργιο ορισμό σ' αυτές τις ιδέες, τις επιθυμίες και τους στόχους.
(Χ.Μαρκούζε, ο μονοδιάστατος άνθρωπος, σ.42)
ο συνδετικός κρίκος μεταξύ της πολιτικής και οικονομικής δομής της καπιταλιστικής κοινωνίας είναι η εμπορευματική μορφή
(Offe and Ronge, 1975)